BillMcGaughey.com
 
 
do: world history
 
 




KRÓTKA HISTORIA CYWILIZACJI II





Zmiana religii

Druga cywilizacja, wprowadzona pisaniem alfabetycznym, zaczela sie od zmiany charakteru kultu religijnego, która miala miejsce w 1 tysiacleciu B. Mozna przypominac, ze pierwotne religie obejmuja rytualy majace na celu zwiekszenie plodnosci rolnictwa. Doceniaja i zywia ducha przodków w spolecznosci. Moga one dotyczyc zwierzecej lub nawet ludzkiej ofiary jako srodka sprzyjajacego bogom.

Te religie sa politeistyczne, odzwierciedlajac róznorodne elementy natury. Ustanowione sa w kultych poszczególnych bogów lub bogin, które dzialaja pod nadzorem dziedzicznych ksiezy posiadajacych wiedze do wlasciwego wykonywania rytualów. Kaplani równiez sprawuja wladze polityczna. Pózniej bogowie natury staja sie zwiazani z zbiorowa tozsamoscia plemion, panstw-miast i królestw. Bogowie i boginie staja sie patronami poszczególnych narodów. Ich postacie totemiczne sa przystosowane do wyrazania wspólnotowej tozsamosci tych osób. Rózne bóstwa sa ulozone w hierarchiach odzwierciedlajacych stosunki plemienne lub narodowe w imperium politycznym. Cesarze uwazani sa za boskie postacie lub sa wyjatkowo obdarzeni boska wladza i moca.

Wszystko to zmienilo sie wraz z fala myslenia filozoficznego, która przeszla przez spoleczenstwo Starego swiata w ciagu pierwszego tysiaclecia B.C. Heredacyjne kaplanstwa doprowadzily do ??bardziej demokratycznej i meritokratycznej metody wyboru przywódców religijnych. Przeszkody rytualy mialy mniej niz zachowanie etyczne. Otwarte braterstwo wierzacych zastapilo warstwowe kasty. Pomysly zaczely odgrywac dominujaca role w religii. Duch boski, kiedys ograniczony do konkretnych miejsc lub osób, stal sie powszechna obecnoscia.

I tak bylo mozliwe, aby kazdy, kto wyrazil zgode na religie, niezaleznie od narodu. Podobnie jak prawo, zasady lezace u podstaw religii moglyby byc stosowane wszedzie. Zasady te mozna wyrazic wyznaniami. Nauczyciele lekarzy moga zastanowic sie nad kwestiami prawdy Boga i spierac sie z nimi. Ci, którzy popieraja ogólny konsensus wiary, moga byc markami heretyków. Wewnetrzna postawa lub kierunek serca stalyby sie kryterium poprawiania religii, a nie ekspertyzy w wykonywaniu rytualu. Na Zachodzie wlasciwa religia dotyczyla takze kultu wlasciwego Boga, który mial racje, poniewaz byl jedynym prawdziwym Bogiem. Kult religijny zmienil sie z pojeciem monoteizmu.

Monoteizm Ikhnaton i Mojzesz

Byc moze pierwszym "prorokiem" tej nowej religii byl faraon egipski Ikhnaton, panujacy miedzy 1367 a 1350 r. Byl pierwsza wielka postacia historyczna, która przyspieszyla program religii monoteistycznej. W wieku przed Mojzeszem Ikhnaton glosil, ze religia Amun-Re, jego przodkowodna religia byla falszywa, a byl tylko jeden Bóg, Aton, bóg Slonca, który rzadzil cala ziemia. Aton dal zycie wszystkim zywym stworom.

Ikhnaton napisal wiersze pochwaly Atonowi, ale zabronil wizualnych obrazów. Przeniósl stolice na pólnoc od Tebesa do Akhetatonu ("Miasto horyzontu Aton") i nakazal zniszczenie pomników, w których wpisano imie Amuna. Antygenizujac poteznych kaplanów Amun-Re, Ikhnaton zaniedbuje sprawy panstwa. Hetyci najechali egipskimi azjatyckimi zaleznosciami i hold zatrzymal sie. Imperium stalo sie puste. Kiedy Ikhnaton zmarl, kaplani Amun-Re odzyskali kontrole i stara religia zostala przywrócona przez jego nastepce Tutankhamena.

Mojzesz, który zyl w Egipcie w XIII w., Byl synem faraona. Bylby prawdopodobnie swiadomy krucjaty religijnej Ikhnaton. Niezaleznie od tego, czy pochodzi z tego zródla zydowski monoteizm, Mojzesz mocno przyjal koncepcje Jednego Boga. Pierwsze przykazanie stwierdza: "Ja jestem Pan, Bóg wasz, który wyprowadzil was z Egiptu ... Nie bedziesz mial innego Boga, aby mnie przeciwstawic". zaden z Dziesieciu Przykazan nie mial zwiazku z wykonywaniem rytualów. Wszyscy zajmowali sie dobrym zachowaniem i wiara.

Mojzesz przeksztalcil plemie hebrajska od bycia jednym z typów nomadycznych, by byc narodem, który zyl zgodnie z prawem Bozym. Zmusil to spoleczenstwo do dostosowania sie do okreslonego zestawu idealów. Choc nie jest to jednoznacznie filozoficzne, jego instrukcje wydawane w imie Boga byly etykietami etycznymi, takimi jak filozofowie. Mojzesz zabiegal o Hebrajczyków, aby wyznawac zlote ciele jako przedmiot kultu. Bóg Boga, Jehowa czy Jahwe, byl niewidzialna lub duchowa istota, a nie "obrazem wizerunkowym". Wymagalo to pewnej dyscypliny intelektualnej do czczenia boga, którego nie mozna bylo widziec, a jego istnienie z perspektywy wspólnego mogloby byc watpliwe.

Bóg Hebrajczyków, znany Abrahamowi, Izaakowi i Jakubowi, zostal zidentyfikowany jako Bóg, który wydal swój lud z niewoli w Egipcie. Ten Bóg wykazal ziemska moc w przezwyciezaniu woli Faraona. Potezni przywódcy, jak Faraon, objeli jarzmo nowego rodzaju Boga, uwazanego za uniwersalny i wszechmocny. Zagrozeniem religii monoteistycznej bylo malzenstwo królów hebrajskich z zagranicznymi kobietami, które przynosza inne bogów do królewskiego gospodarstwa domowego. Po smierci Salomona Hebrajczycy czerpali kult bogów plodnosci Kanaanitów, takich jak Baal i Anath, aby szukac zwiekszonej produktywnosci rolniczej.

Pojawila sie frakcja religijna, prowadzona przez proroków Eliasz i Elizeusz, którzy twierdzili, ze nalezy wielbic Jahwe. Dla Hebrajczyków, aby czcic innych bogów, byl jak niewierny w malzenstwie. W pólnocnej czesci Izraela wybuchlo bunty w 840 r. Przeciwko niewiernosci królewskiego gospodarstwa domowego. Rozprzestrzenil sie na kaplanstwo swiatyni w Jerozolimie. Jednakze partia samotna Jahwe nie mogla narzucic swoich pogladów na naród. Grupa pisarzy religijnych, w tym Amos i Hosea, zaczela interpretowac wole Boza w swietle obecnych wydarzen. Obraz Boga pojawil sie jako zazdrosny, ale milosierny i pragnal sprawiedliwosci dla biednych.

Po asyrii podbil pólnocne królestwo Izraela w 722 r., Kult Yahweh sluzyl do zwolania nacjonalistycznych sentymentów w jeszcze niezbyt zaglebionym poludniowym królestwie Judy. Okolo 630 r. Nieznana osoba w Jerozolimie napisala nowy zestaw praw i boskich instrukcji, opierajac sie na starszych tradycjach, które zostalo odnalezione przez najwyzszego kaplana w swiatyni w Jerozolimie dziesiec lat pózniej i uznane za autentyczne przez króla Josiaha. Pisma te tworza rozdzialy w ksiedze Powtórzonego Prawa. Stanowia bezkompromisowa postawe przeciwko oddawaniu czesc Bogu innym niz Jahwe. Teksty Powtórzonego Prawa, przyjete przez frakcje Jahwe, wzmocnily tendencje legalistyczne w judaizmie.

Pózniejszy kryzys zdarzyl sie wraz z przechwyceniem Jerozolimy przez Babilonczyków w 586 r. To wydarzenie budzi watpliwosci, ze Pan byl wszechmocny i prawdziwy, gdyby ten Bóg pozwolil, aby jego wlasne ludy ulegly obcym imperium. Jedynie strona Jahwe, przez proroków, twierdzila, ze ??Bóg wymyslil to bolesne doswiadczenie, aby karac Hebrajczyków za ich wczesniejsze odstepstwo i nauczyc ich moralnej lekcji. Po ukonczeniu lekcji Bóg przywrócil naród Izraela do swojej poprzedniej chwaly. Wtedy zobaczylbysmy, ze Bóg poslal swego ludu w niewole w celu ujawnienia sie innym narodom. Jahwe bylby objawiony jako Bóg zarówno zydów, jak i Pogan, prawdziwie uniwersalnego Boga.

Tymczasem, poniewaz Deuteronomy ograniczaly ofiary ofiarne do swiatyni w Jerozolimie, zydowscy wygnancy zyjacy w Babilonie byli odmawiani tego sposobu praktykowania ich religii w tradycyjny sposób. W jego miejsce rozwinal sie rodzaj niewlasciwego uwielbienia w takich dzialaniach, jak modlitwa, spiewanie hymnów pochwalnych i czytanie Prawa. Istota religii zydowskiej polegala na odmowie uwielbienia bogów innych niz Pan i przestrzegania praw czystosci. Frakcja Jahwe wytworzyla cialo pism historycznych, które popieraja jego interpretacje woli Bozej. Te, wraz z pracami proroków, zostaly skompilowane w ksiegach Starego Testamentu. Ostateczna wersja nie zostala ukonczona do konca V wieku B.C.

Zoroastrian Wplyw

Kiedy cesarz perski Cyrus II w 538 r. Wydal dekret pozwalajacy zydowskim wygnanym powrócic do Jerozolimy i odbudowac swiatynie Salomona, zdawalo sie, ze potwierdza teorie, ze Jahwe byl Bogiem powszechnym. Cyrus, najpotezniejszy monarcha na swiecie, byl zmuszony do tego, by to uczynic. W rzeczywistosci czas spedzony w Babilonie i Persji byl korzystny dla judaizmu jako religii. Zmienilo religie prowincjonalnego narodu w religie o zaawansowanych cechach kosmologicznych.

Bylo to w duzej mierze prace iranskiego proroka Zoroastera (628-551 r.). Jego nauczanie, Zoroastrianizm, bylo panstwowa religia Persji. Poniewaz rzad perski traktowal ludy semickie w lagodny sposób, Hebrajczycy byli otwarci na perskie wplywy kulturowe. Tak wiec posteksilowy judaizm zawieral wiele elementów, które moglyby wynikac z nauk Zoroastrian.

Zoroaster byl pierwotnym myslicielem, który zyl w spoleczenstwie, które bylo w okresie przejsciowym miedzy rolnictwem a nomadycznymi drogami zycia. Pracowoscia, uczciwoscia i zaufaniem w zyciu rolniczym byly cechy, które zidentyfikowal z dobrocia. W przeciwienstwie do koczowników, którzy wlamywali osiedlone spolecznosci i ukradli ich zwierzeta, zidentyfikowano zlo. Najwazniejsza cecha filozofii religijnej Zoroastera byla konflikt miedzy dobrem a zlem. Ahura-Mazda, najwyzszy bóg, prowadzil sily dobra. Nizsze bogowie, daevowie lub których mozna by nazwac upadlymi aniolami, obejmowaly sily zla prowadzone przez Ahrimana. swiat byl miejscem bitwy miedzy oboma obozami. Zwierzeta, takie jak psy i woly, pomagajace czlowiekowi, byly dobre, a takie istoty jak weze, skorpiony i ropuchy byly zle.

Zoroaster nauczal, ze ofiary krwi powinny zostac zlikwidowane, podczas gdy takie cnoty jak pokora, czystosc i wspólczucie powinny byc uprawiane w codziennym zyciu. Jednakze istoty ludzkie mialy okazac nieustepliwy wrogosc wobec tych osób, stworzen lub istot dostosowanych do sil zla. Walka trwala nieustannie zarówno wewnatrz kosmosu, jak i ludzkiego serca. W koncu dobro triumfowalo nad zlem, aby wygrac wieczne zwyciestwo. Wczesniej zle byloby widac zdobycie przewagi. Odkupiciel wygral zwyciestwo od Ahrimana tylko wtedy, gdy zdawal sie wygrywac.

zydzi zydowscy prorocze pisarze, którzy zyli po wygnaniu babilonskim, wzbudzili elementy Zoroastrian w swoich scenariuszach przyszlych wydarzen zwiazanych z przywróceniem przez Boga narodu hebrajskiego. Idea odbudowy narodowej zaczela sie zastepowac nadprzyrodzonym królestwem, które Bóg ustanowil na ziemi. Podobnie jak w schemacie zoroastryjskim, sily dobrych i zlych najpierw beda walczyc o kontrole nad swiatem. Bylby okres ucisku, w którym sprawiedliwy cierpialby bardzo. Wtedy Bóg interweniowal w ostatniej chwili, aby zapewnic zwyciestwo dobra. W tych wydarzeniach wzielby udzial kapitan zla, szatan. Mesjasz, wyniesiony z szeregów ludzkosci, pojawilby sie jako agent Boga w momencie zwyciestwa. Zostal oddelegowany zadanie osadzania dusz ludzkich, a takze pozwolenie lub zaprzeczenie ich wejscia do doskonalego królestwa Bozego.

Idea, ze ??dusze zmarlych moga zmartwychwstac, poniewaz Sad Ostateczny pochodzi z kosmologii Zoroastrian. Tak wiec pojecia dotyczace aniolów i hierarchii istot niebieskich. Stara dwoistosc miedzy zlem a dobra, ciemnoscia i swiatlem jest glównym wkladem Zoroastsu w mysl religii. Bóg stworzyl materialny swiat, aby oddac to szatanowi, zlapac go w skonczonej strukturze, a nastepnie go zniszczyc. Czlowiek mial obowiazek pomóc w tym procesie.

zydzi pod rzadami obcymi

W tolerancyjnej atmosferze spoleczenstwa perskiego zydowscy intelektualisci wchlonal te idee religijne. Nagle Aleksander Wielki podbil imperium perskie. Nastepujaca grecka kultura byla obca narodom semickim. Zwolennicy tradycyjnej judaistycznej religii zostali wepchnieci w nieprzyjazne otoczenie. W 167 roku cesarz, cesarz Antiochus Epifanes IV, goracy hellenizer, zbezczeszczyl swiatynie w Jerozolimie.

Ksiadz imieniem Mattathias, wraz z piecioma synami, rozpoczal kampanie walki partyzanckiej przeciwko imperium Seleucid. Jeden z tych synów Judas Maccabaeus poprowadzil armie zbuntowane do serii szybkich zwyciestw przeciwko syryjskiej dynastii greckiej. Zlapal Jerozolime i przywrócil zydowska kulture w swiatyni. Rodzina Maccabee, jako dynastia Hasmonaean, rzadzila Juda przez okolo stulecie. W koncu zydzi mieli swój wlasny naród.

Judaizm stal sie religia misyjna, która zmusila meskich nawróconych do obrzezania. Jednakze wladcy Hasmonaean rzadzacy swym ziemskim imperium równiez stali sie bardziej zaciesnieni. W 63 pne Rzymski general Pompejusz interweniowal w wojne domowa i pojmal Jerozolime. Rzym rzadzil nastepnie Judaszem przez prokonsulów, podczas gdy dynastia Herodów, skradziona zydów sprzymierzonych z Rzymem, rzadzila pólnocna czescia Palestyny, w tym Galilee.

Jako pierwsza grecka sila Seleucid, a nastepnie potega rzymska przybrala sie w Judzie, motywy narodowego odkupienia ogloszone w czasie Wygnania nabraly nowego pilnego charakteru. Mesjanski zapal wybiegl z nadzieja, ze dom Dawida moze zostac przywrócony. Prorocze pisma, przewidujace koniec porzadku swiatowego, kontynuowaly sie w bardziej intensywnej i fantastycznej formie.

Napiecie istnialo miedzy ta udujonizowana religia a wojenna polityka zydowska. Spoleczenstwo zydowskie w I wieku B.C. Zostal podzielony na kilka frakcji, w oparciu o ich stosunek do obcej okupacji. Faryzeusze byli skrajnymi anty-hellenistami. Znani jako "Strona Sprawiedliwych" przetrwali wiele przesladowan w ich próbach utrzymania religii zydowskiej bez obcych wplywów. Saduceusze byli wyzszej klasy zydami nalezacymi do swiatyni, którzy nie akceptowali innowacji religijnych, takich jak wiara w Mesjasza. Frakcja polityczna znana jako Zeloty opowiadala sie za oporem. Zeloty wzbogacili ofensywe partyzancka przeciwko Rzymowi, ale w 70. r. Brutalnie kruscila armia Tytusa. Ostatnia z tej frakcji zginela w masowych samobójstwach w twierdzy Masada. Jerozolima zostala calkowicie zniszczona. Szescdziesiat lat pózniej inna grupa zaskarzyla rzymska regule pod szyldem Simon Bar Kokba, uwazana za Mesjasza. To równiez zostalo pokonane.

W klesce 66-70 r.z. moglo zmarlych ponad milion zydów z powodu glodu i innych przyczyn. Kolejne sto tysiecy zostalo zabrane do Rzymu za niewolników. W trumnie zostal wywieziony z miasta do lidera Faryzeuszy Jerozolimy, Johanan ben Zakkai. Pózniej otrzymal zgode od cesarza Wespasiana, aby osiedlic sie w Jamnii i utworzyc akademie zydowskich studiów tam. Teraz, gdy swiatynie w Jerozolimie i Egipcie zostaly zniszczone lub zamkniete, instytucja ta stala sie centrum zydowskiej wladzy religijnej. Tam judaizm byl reorganizowany wokól kultu w synagogach. Jego praktyka koncentrowala sie na badaniu Tory i na przestrzeganiu prawa i rytualów. Okreslono kanon literatury sakralnej.

Po powstaniach zydowskich na Cyprze, w Egipcie i Palestynie w pierwszej polowie II wieku, rzad rzymski uznal zakaz judaizmu. Zamiast tego Komisja zbadala prawo zydowskie i zaproponowala zmiany. Rabin Judasz opublikowal kodeks praw, znany jako Miszna, rozprzestrzeniajacy sie przez swiat Graeco-Roman. Patriarcha Palestyny ??Hillel II opublikowal procedury regulujace kalendarz zydowski w 359 roku. Po chrzescijanstwie stal sie religia rzymska, zydzi przezyli okres wzrastajacej wrogosci. Teodozjusz II zlikwidowal zydowski patriarchat w 425 r. Wschodni rzymski cesarz Justyniusz zakazal prawa rabinicznego i egzegezy.

Poprawily sie warunki dla ludnosci zydowskiej w Europie Zachodniej i Persji w VIII wieku. Nowi Frankowie i arabscy ??wladcy tolerowali ich jako mniejszosci narodowe w ich wielkich, heterogenicznych imperiach. Królowie chrzescijanscy czesto przyznawali czartery swoim zydowskim osobom, gwarantujac ich prawo do istnienia jako wspólnoty samorzadowej w zamian za pobieranie specjalnych podatków.

Na Ukrainie dynastia turecka utworzyla imperium Khazara z armia wywodzaca sie od Iranian Moslems. Odrzucajac zarówno chrzescijanstwo, jak i islam, jego wladcy przeksztalcili sie w judaizm w 750 roku i uczynily to religia panstwowa. Imperium Chazarów odegralo wazna role w kontakcie handlowym miedzy Wschodem a Zachodem, az w 970 r. Podjal on ksiecia Sviatoslava z Kijowa. zydzi rozwijali sie takze w kosmopolitycznej kulturze, która rozwinela sie w Bagdadzie pod dynastia Abbasida. W 10. wieku miasto Maurów w Kordobie stalo sie podobnym magnesem kulturowym dla zydów.

Berbera Almohade dynastii, która przemknela w Afryce Pólnocnej i Hiszpanii w 12 wieku zakonczyla tej kultury. Tymczasem Chrzescijanscy chrzescijanie wezwali do wyeliminowania Europy "zabójców Chrystusa", dajac otwarcie na antyzydowskie kampanie, prowadzac do powstawania gett. W dawnej tolerancji Hiszpanii zydowska liczba ludnosci w 1492 roku zostala nakazana na nawrócenie sie na chrzescijanstwo lub opuszczenie kraju.

Wczesne chrzescijanstwo

Jezus, rabin, swiadomie przyjal role Mesjasza, która powstala w zydowskim proroczym pismu. Rozpoczal kariere religijna, skladajac chrzest przez Jana Chrzciciela, rytual majacy na celu usuniecie grzechu i zbawienie w Dniach Ostatecznych. Jezus glosil prosta wiadomosc: "Królestwo Boze jest w zasiegu reki". Apokaliptyczny scenariusz narazilby sie na chwile. W tym scenariuszu Mesjasz byl boska postacia, która doprowadzi ludzka historie do konca i wprowadzi królestwo Boze na ziemie. Trzyletni okres aktywnej sluzby Jezusa poswiecil przygotowywaniu nasladowców dla Królestwa i spelniajac warunki biblijne Przez co moze nastapic jego przybycie.

Wedlug ewangelii Jezus oddzielil sie od antyhelenistycznego ducha wspólczesnej religii zydowskiej. Krytykowal faryzeuszy, najbardziej gorliwych antyhillandów, a on doradzal wspólprace z wladzami rzymskimi w takich sprawach, jak placenie podatków. Porecz z Jerozolima jako miasto znanego z zabijania proroków, Jezus sam zlamal okreslone prawa religijne. Pod pewnymi wzgledami jego krytyka faryzejskiego legalizmu przypomina idealistyczna filozofie Platona, skupiajac sie na podstawowych prawdach.

Jednak Jezus, potomkowie króla Dawida przez Józefa, byl postacia postawiona prosto w zydowskiej tradycji religijnej. Jego ziemska rola zostala okreslona przez biblijne odniesienia do Mesjasza, które byly zwiazane z oczekiwaniami nadejscia Królestwa Bozego. Jezus zostal ukrzyzowany przed jakimkolwiek takim wydarzeniem. Kiedy dwa dni pózniej zwolennicy odkryli, ze jego martwe cialo zostalo utracone z grobowca, zostalo to przyjete jako znak, ze Jezus zmartwychwstal od smierci przez moc Boga iw zwiazku z tym byl w stanie podobnym do nadprzyrodzonego Mesjasza. Radosny wiesci o swoim zmartwychwstaniu, okregu uczniów Jezusa zainaugurowal pelen entuzjazmu ruch misyjny, aby rozpowszechnic dobra nowine.

Nieistniejacy pierwotnie w tym kregu Apostol Pawel opracowal nowa interpretacje wydarzen mesjanistycznych. Pawel napisal, ze umierajac niewinnie na krzyzu, Jezus przeblagal za grzechy innych. Jego poswiecenie zaplaciloby cene wstepu do Królestwa Bozego wszystkim wierzacym, aczkolwiek grzesznym. Jednak wczesna wspólnota chrzescijanska równiez czekala na powrót Jezusa na ziemie. Wczesniejsze mesjanistyczne oczekiwania zostaly przeniesione do Drugiego Przyjscia Jezusa, gdy jego chwala i moc staly sie widoczne. Ksiazka Objawienia, napisana przez sw. Jana Bozego pod koniec I wieku A.D, dostarczyla z perspektywy chrzescijanskiej mistycznych wydarzen w Dniach Ostatecznych.

Pawel zracjonalizowal upadek królestwa Bozego, aby przybyl szybko, sugerujac, ze wraz z zmartwychwstaniem Jezusa swiat byl w trakcie przemiany z czasowego do duchowego panstwa. Podobnie jak w przypadku nowego dnia zmiana ta nie byla pierwotnie oczywista. Powoli stopien duchowosci wzrosnie w swiecie, a nastepnie, w pewnym momencie ludzie widza jasno, ze nadszedl królestwo Boze. Kazdy raz na jakis czas, jak w dniu Piecdziesiatnicy, mozna bylo dostrzec wylanie ducha boskiego, ale w wiekszosci bylo uwiezione w swiecie materialnym. W jezyku przypominajacym Platona Pawel wezwal chrzescijan do "swoich oczu" ... nie o to, co widziano, ale o tym, co niewidoczne; Za to, co widac, przemija; Co jest niewidzialne jest wieczne ". Wzywal chrzescijan do pielegnowania czystosci, aby uwolnic sie od niewoli w ciele.

Zapytujacy duch epoki skupial sie równiez na osobie Jezusa. Ewangelia Jana zaczyna sie od idei Logosu, czyli slowa Bozego. Uwazano, ze Jezus uosabial to slowo. W filozoficznie intensywnym spoleczenstwie chrzescijanie zaczeli pytac, kim jest czlowiek, czy tez Bóg, Jezus. Czy Jezus byl czlowiekiem o ciele fizycznym czy czy byl bogiem, który byl czystym duchem? A moze Jezus byl obu?

W takich miejscach jak Aleksandria, w duzej populacji zydowskiej i greckiej, takie pytania czesto dotyczyly ludzkich umyslów. Zróznicowane religie i systemy filozofii wspólistnieja i swobodnie mieszaja, tworzac nowe hybrydy teologiczne. Filo, zydowski platonista, poczety Logos jako posrednik miedzy wiecznym a czasowym. Biorac pod uwage silnie filozoficzne usposobienie tej kultury, prawdopodobnie bylo prawdopodobne, ze wiele religii mialoby miejsce w odniesieniu do religii i mozna by bylo osiagnac wiele róznych wniosków, z których niektóre bylyby uwazane za herezje.

Heretyckie stanowisko zwiazane z chrzescijanstwem gnostycznym wykazywalo wplyw neoplatalizmu. Gnostycy zaprzeczyli ludzkiej naturze Jezusa i historycznej historii zapisanej w Biblii. Bóg wydawal sie byc zaangazowany w sprawy ludzkie, a Jezus wydawal sie tylko mezczyzna. Chrzescijanie arianie z drugiej strony watpili w boskosc Jezusa. Jezus Syn byl podporzadkowany Ojcu, który byl Jedynym Bogiem. Marcon, zwolennik czystej milosci, widzial, ze prawo Mojzesza jest zlym wplywem. Walijski heretyk, Pelagius, wierzyl, ze grzech byl rezultatem blednej wolnej woli. Montanus twierdzil, ze jest Parakletem lub Duchem Prawdy obiecanym w Janie. Oczekujac konca swiata, Montanistowie cwiczyli jezykami.

W roku 325 Konstantyna zwolalem Sobór Nicejski, aby rozwiazac pytania zadane przez nauki Ariusa. Arianistyczny punkt widzenia, a nastepnie dominujacy, byl przeciwny Atanazy, diakon kosciola z Aleksandrii. Podstawowym pytaniem bylo pytanie, czy natura Jezusa byla "podobna do" stanowiska Boga, Arian, czy tez "tego samego, co" Boga ". Rada postanowila potepic Ariusa i jego zwolenników, a zamiast tego przyjac formulowanie Trójcy swietej. Nicene Creed stwierdzil, ze Jezus byl "Synem Bozym .. zrodzonym nie stworzonym, o jednej substancji z Ojcem".

Sobór w Efezie, zwolany w 431 rpne, potepil nauki Nestoriusza, który sprzeciwial sie wyznaczeniu Maryi jako "Matki Bozej" i podtrzymal podwójna nature Chrystusa jako czlowieka i Boga. W 451 r. Rada Chalcedonska potepila herezje z monofizytu, która twierdzila, ze ??Chrystus mial jedna boska nature. Takie pytania byly wazne z powodów politycznych, jak i religijnych. Kilka plemion germanskich, których królowie nawrócilo sie na chrzescijanstwo, przyjal arowska wersje wiary. Z drugiej strony Franks wygral poparcie papieza, popierajac ortodoksyjna wersje wyrazona w Credinie Nicejskiej. Gdzie indziej, chrzescijanie posiadajacy heretyckie poglady stanowili wazne wspólnoty religijne.

Nestorius, wówczas Patriarcha Konstantynopola, nazywal sie gniewem wspólnoty chrzescijanskiej, atakujac idee, ze Maryja Panna moze urodzic boskiego syna. Po tym, jak Rada Efezie potepila nauczanie, wspólnota chrzescijanska w Antiochii ulegla glebokiej zmianie. Wielu wyznawców Nestorius wyemigrowalo do Iraku w imperium sasanowskim, gdzie Nestorianizm stal sie dominujaca wiara w perski kosciól chrzescijanski. Ta nauka stala sie religia misyjna, która rozprzestrzenila sie na Indie, Chiny i Azje srodkowa. Wedlug Marco Polo kruzganki kaplice Nestorian wyznaczyly szlaki handlowe miedzy Bagdadem a Pekinem.

Monophysite chrzescijanstwo powstalo w reakcji na Nestorianizm. Ta wiara byla silna w Syrii, Egipcie, Armenii i Abisynii. Monofizytyzm wywodzi sie z nauk Eutychesa. Kiedy Jacob Baradaeus stal sie biskupem Edessy w polowie 5. wieku, zorganizowal kosciólek w Jacobite, aby sluzyc syfijom z Syrii. Kosciól koptyjski byl jego odpowiednikiem w Egipcie. Cesarz Wschodniego Cesarza oglosil, ze Rada w Chalcedonie jest niewazna w 476 r., Ale pózniej cesarze wahali sie. Ekskomunika i przesladowania chrzescijan Monophysite wyobcowaly czlonków tej wspólnoty religijnej z imperium rzymskiego, otwierajac droge do szybkiego i latwego zwyciestwa wojsk muzulmanów w Syrii i Egipcie.

Rozwój Kosciola Zachodniego


zycie monastyczne mialo swój poczatek w odrzuceniu swiatopogladu, który niektórzy uwazali, ze zakazywal kosciola chrzescijanskiego, gdy stal sie religia panstwa rzymskiego. Jest odzwierciedleniem ducha neoplatonizmu i gnostycznego chrzescijanstwa z ich ciemnymi rumieniami dotyczacymi ciala i umyslu. Biorac pod uwage fakt, ze Asoka wyslala misjonarzy buddyjskich do Egiptu w III w. Pne, idea wspólnoty monastycznych równiez mogla pochodzic z Indii.

swiety Antoni, egipski pustelnik, byl pionierem tego rodzaju chrzescijanskiego zycia. W 285 r. Wycofal sie z pustkowia do zamieszkania w samotnosci, gdzie zostal sklaniany przez kobiece objawienia, demony, pragnienia ciala i zaatakowane przez dzikie bestie. Jego odwazny przyklad przyciagnal nasladowców, a wokól niego osadzil sie szereg innych pustelników. Po ich ignorowaniu przez dwadziescia lat wylonil sie z jego samotnosci na tyle dlugo, by organizowac tych ludzi w spolecznosci monastycznej.

Mnisi "anchorite", którzy poszli za sw. Antoniego, otrzymali ekstrawaganckie wyczyny samozaplonu. Na przyklad Simeon Stylites siedzieli przez trzydziesci piec lat na szczycie kamiennego filaru. Asceza ostatecznie ustapila zakonnicom, które izolowane od swiata pozwalaly osobom doroslym rosnac w stanie swietym. W VI wieku St. Benedict zalozyl klasztor we Wloszech w Monte Cassino, który podkreslil sluzbe Bogu. Irlandzkie klasztory byly osrodkami postepu ewangelicznego.

Dzieki rozwijaniu atrakcyjnych modeli chrzescijanskiej osobowosci mnisi pomagali Kosciolowi wygrac ludzkie serca dlugo po uplywie wieku meczenstwa rzymskiego. Chrzescijanstwo bylo równiez zaawansowane przez lekarzy kosciolów i teologów, którzy, zwalczajac herezje, stwarzali odpowiedzi na trudne pytania moralne. Byli zaawansowani przez dzielnych i zdolnych administratorów, takich jak sw. Ambrozy, biskup Mediolanu, którzy odmawiali komunii cesarzom, gdy ich polityka stala sie sprzeczna z interesem kosciola. Tego rodzaju wysilki udalo sie wykorzystac sile panstwa do stlumienia rywalizujacych religii. Papiez Leo bylem narzedziem ustanowienia kosciola rzymskiego jako wladzy oddzielonej od imperium bizantyjskiego i koscielnego autorytetu oddzielonego od wladzy swieckiej. Po wkroczeniu Europy przez plemiona barbarzynskie kosciól chrzescijanski reprezentowal dziedzictwo kulturowe upadlego imperium. To przekonalo barbarzynców, ze tylko poprzez chrzest moglyby dolaczyc do cywilizowanego spoleczenstwa.

Na poczatku kosciól ewangelizowal obszary, które spadly w granicach imperium rzymskiego. Pózniej misjonarze wykraczali poza te granice, aby rozciagnac duchowe imperium Boga na poganskie ziemie. swiety Patrick nawrócil Irlandie do wiary chrzescijanskiej, a irlandzkie misje zostaly nastepnie wyslane do pólnocnej Anglii. Angielski misjonarz, sw. Boniface, który byl martyrologiem w Holandii, ustanowil pierwszego niemieckiego w 8 wieku.

Poniewaz hebrajscy prorocy raz zwrócili upadek Jerozolimy na duchowa przewage, wiec kiedy Rzym upadl, chrzescijanstwo czerpalo z pism sw. Augustyna. Najwiekszy teolog chrzescijanski od czasu Pawla, Augustyn kiedys byl Manichee i neoplatonskim. Jego Wyznania opowiadaly o zrujnowanym zyciu jako mlodego czlowieka w Kartaginie. Zamienil sie na chrzescijanstwo dzieki wplywowi sw. Ambrozy i jego matce, sw. Monice. Z pózniejszych pism teologicznych nadchodzi ortodoksyjna nauka zbawienia laski i doktryny grzechu pierworodnego.

Augustyn napisal "Miasto Boga" podczas barbarzynskich dewastacji Wloch i Afryki Pólnocnej, wyjasniajac, dlaczego, po tym, jak Rzym opuscil pogan bogów i przyjal chrzescijanstwo, to wielkie miasto upadlo. W odpowiedzi, Augustyn wyróznil miedzy swiatowymi miastami takimi jak Rzym i "Miasto Boga", których nigdy nie mozna zniszczyc. To miasto Boga bylo wspólnoty duchowej, stworzonej przez boska milosc, która byla wiecznie niezmienna. Stalo w przeciwienstwie do ziemskich miast, zbudowanych z egoistycznych pragnien i dumy, które nieuchronnie przemina. Gdy wiec Imperium Rzymskie upadlo, ludzkosc przylgnela do tego, co bylo bezpieczne przed korupcja i upadkiem.

Byc moze najbardziej uprzejmym administratorem kosciola byl papiez Grzegorz Wielki, który w ciemnej godzinie zostal uznany za przebudowe kosciola rzymskiego. Urodzony w szlachetnosci, Gregory zamiast wybral trudne zycie mnicha, a pózniej wstapil na drabine koscielnych urzedów. Jako papiez wzmocnil dyscypline koscielna, zreorganizowal wlasciwosci kosciola, wyslal misjonarzy do siebie i dalekiej, wynegocjowal z królami lombardzkimi o polityczna niezaleznosc Rzymu i sprawdzal rywalizujace zadania biskupów bizantyjskich.

Waznym osiagnieciem byla jego rola w przeksztalcaniu Anglii w wiare katolicka. W 597 r. Gregory zwerbowal mnicha benedyktynskiego o nazwisku Augustine na misje na wyspy brytyjskie. Augustyn i orszak czterdziesci mnichów otrzymali serdecznie król Etherbert i dali ziemie w Canterbury do budowy kosciola. Jego terminowe przybycie do Anglii pomoglo powstrzymac rozprzestrzenianie sie irlandzkiej cywilizacji chrzescijanskiej, która mogla zakwestionowac katolicyzm za przywództwo chrzescijanstwa zachodniego. Porozumienie osiagniete podczas synodu w Whitby w 664 r. W sprawie sposobu obliczania daty Wielkanocy i golenia glowiczek mnichów wyciagnela wagi zdecydowanie na korzysc Rzymu.

Moc Kosciola Rzymskiego

Technicznie Papiez byl biskupem Rzymu, liderem chrzescijan w tym miescie. Nastepnie zalozyl kierownictwo calym kosciolem z powodu apostolskiego pochodzenia tej pozycji. Kosciól w Jerozolimie poczatkowo przejal role przywódcy. Bratem Jezusa James byl jego liderem. Rzym zastapil Jerozolime jako centrum chrzescijanstwa, poniewaz apostolowie Piotr i Pawel przeniesli sie do tego miasta i tam sie tam poslubili. Rzymski kosciól stal sie rodzajem duchowego rzadu, którego wladza spoczywala na ciaglej linii kolejnego powrotu do Piotra, który byl pierwszym biskupem Rzymu.

Slynne fragmenty ewangelii Mateusza cytuja Jezusa: "Ty jestes Piotrem, Skala; A na tej skale zbuduje kosciól ... dam ci klucze Królestwa niebieskiego; Co zakazujesz na ziemi jest zabronione w niebie, a co pozwolisz na ziemi, bedzie dozwolone w niebie ". W sztuce sredniowiecznej sw. Piotr byl czesto pokazywany zestawem kluczy w rekach, które byly kluczami do Nieba. W cytacie biblijnym Jezus powierzyl Piotrowi, a co za tym idzie, nastepcom eklezjalnym Piotra prawo do decydowania, kto moze wejsc do Nieba.

Kiedy chrzescijanstwo stalo sie panstwowa religia Rzymu, Kosciól otrzymal dodatkowy impuls do jego wladzy. W czasach Ciemnosci sredniowieczny spadek statusu spadl na niego jako prawowity nastepca Rzymu. Kosciól rzymski byl pozostaloscia wspanialego imperium, które juz nie bylo. Papiezy uzywali swojego prestizu i autorytetu w sojuszu z swiatowymi wladcami, aby stworzyc podwójny system zarzadzania. Uniwersalny kosciól, którego jurysdykcja duchowa obejmowala zachodnia polowe upadlego imperium, polaczyla sie z wieloma stanami swieckimi, które zostaly utworzone przez barbarzynskie narody zwiazane z upadkiem Rzymu.

Idea rekonstrukcji tego imperium stala sie trwalym tematem europejskiej historii politycznej. Dynastia Franków, zwolennicy kosciola rzymskiego, przejela wladze swiecka w zachodniej czesci Europy w VIII wieku. Wydawalo sie, ze cesarska wladza moze zostac wzbudzona, gdy w 800 rpne papiez Leo III ukoronowal cesarza Karola Wielkiego Cesarskiego Rzymu. Jednak rzad swiecki zostal podzielony ponownie, gdy umarl Karol Wielki, a pózniej jego trzej wnukowie odziedziczyli królestwo. Sila w spoleczenstwie sredniowiecza dzielili dwie instytucje, kosciól i panstwo. Kosciól opiekowal sie duchowymi potrzebami ludzi, a rzady swieckie zapewnily bezpieczenstwo fizyczne.

Chociaz kosciól i panstwo dzialaly wspólnie, to takze walka o wladze. Szef Kosciola Rzymskiego, Papiez, walczyl o zdobycie przewagi nad swieckimi rzadami, korzystajac ze swoich uprawnien do uznawania i, mocniej, przez ekskomunikowanie nieposlusznych wladców. Historia opisuje skrywane wyobrazenie cesarza Henryka IV przed papiezem po tym, jak Gregory VII ekskomunikowal go w 1076 roku. Jesli Kosciól chcialby ukarac króla, móglby odmówic sakramentów królowi i jego poddanym, zaprzeczajac tym samym wejsciu do nieba. Z drugiej strony królowie i cesarze walczyli z Kosciolem, korzystajac z ich ziemskiej mocy.

Szczególnym punktem sprzeciwu byla walka miedzy papiezami a europejskimi monarchami o prawo do "inwestowania" (wyznaczania) lokalnych urzedników kosciola. Konkordat robaków rozwiazal to pytanie na korzysc Papieza, ale królowie mogli nadzorowac wybory kosciola. Administracja wymiaru sprawiedliwosci zostala podzielona pomiedzy koscielne i swieckie sady, z których kazdy ma pewne uprawnienia i zakres wladzy. Papiez Boniface VIII nazywal kosciolami koscielnymi i swieckimi "dwa miecze" kosciola. Symbolizujac strukture podwójnej wladzy, monety w tym okresie czesto wykazywaly podobienstwo Papieza z jednej strony, a swiety Cesarz Rzymski z drugiej strony.

Na poziomie osobistym kosciól rzymski sprawowal wladze dzieki sakramentom. Byly to rytualy prowadzone przez kaplanów, które uznano za niezbedne do zbawienia. Sadzono, ze siedem sakramentów jest najwazniejsze: chrzest, potwierdzenie, Eucharystia, pokuta, ekstremum, rozkazy i malzenstwo. Doktryna Kosciola twierdzila, ze ??sakramenty byly srodkiem, za pomoca którego Bóg przekazal swoja laske ludzkosci. Grace oznaczalo niezasluzone przebaczenie grzechów. Ustanowienie sakramentów opieralo sie na zasadzie, ze wszyscy ludzie byli grzesznikami, potrzebujacymi przebaczenia, którzy nie byli w stanie uzyskac tego z wlasnej woli.

Eucharystia, wzorowana na ostatniej kolacji Jezusa z uczniami, byla najwieksza z sakramentów. Wczesna wspólnota chrzescijanska szczególnie umilowala ten uroczysty posilek, poniewaz wierzylo, ze Jezus powróci w czasie jego obchodów. W IX wieku mnich Benedyktynów o nazwie Radbertus napisal traktat twierdzacy, ze chlebem zjedzonym podczas odprawiania Mszy sw. Byl cialo Jezusa, a wino, które bylo pity, bylo jego krew. Inny mnich sugerowal, ze te dwie substancje byly tylko symbolami ciala i krwi Chrystusa. Literalna interpretacja, bardziej zgodna z duchem sredniowiecznego kosciola, zostala przyjeta w Czwartej Lateranskiej Radzie w 1215 roku.

Kosciól stwierdzil, ze wlasciwy organ decyduje o kwestiach teologicznych poprzez swoje silne powiazanie z Jezusem i Apostolami. Historyczny zapis slowa Bozego w Biblii stal sie kryterium prawdy. Równoczesnie kosciól rzymski przywiazywal duza wage do tradycyjnych nauk koscielnych. Takie doktryny, zainspirowane przez Ducha swietego, mialy równe prawo do swietych pism. "Kosciól nigdy nie popelnil bledu i nigdy nie popelni bledu na cala wiecznosc", utrzymala sie papieska deklaracja z 11 wieku. Wczesniejsze oswiadczenie stwierdzilo, ze "Papieze, podobnie jak Jezus, sa ksztaltowane przez matki przez przycmienie Ducha swietego ... Wszystkie ich moc w niebie, a takze na ziemi sa im dane".

Z takimi postawami nic dziwnego, ze przywódcy Kosciola rzymskiego ustanowili Inkwizycje i splonal heretyków na stosie. Niedowierzanie, w postaci racjonalnego dochodzenia, zaczelo wkradac sie do kultury mimo staran Kosciola o egzekwowanie monopolu wiary. Biorac pod uwage znaczenie papieskich zwiazków z Piotrem, Wielki Schizma z lat 1378-1417, w którym dwóch rywalizujacych papiezy kazdy z autorytetów, wywolalo powazny kryzys zaufania do papiestwa.

Byc moze najlepszym dowodem na to, ze kosciól rzymskokatolicki stal sie ziemskim imperium, lezacym w jego obronie i uzyciu sily militarnej. Kosciól sam kontrolowal niektóre terytoria w pólnocnych i centralnych Wloszech. W 756 r. Pippin III dal Papiezowi doczesna kontrole nad niektórymi krajami, które zdobyl z Lombardów jako nagrode za jego poparcie w uznaniu carolingianów do tronu Franków. Papieskie panstwa zostaly wciagniete w dluga walke z swietymi Cesarstwami Rzymskimi i miejscowymi wladzami, aby kontrolowac to i inne terytoria.

Jednak Kosciól byl równiez odpowiedzialny za rozpoczecie i utrzymanie krucjaty skierowanych przeciwko islamskim wladcom Palestyny ??w okresie od XI do XIII wieku. Odpowiadajac na skargi Piotra Pustelnika i innych, ze Turcy nekaja pielgrzymów chrzescijanskich do Jerozolimy, papiez Urban II wydal w 1095 roku apel do europejskich chrzescijan, aby odzyskac swiete Miasto od Muzulmanów. Ogromna armia prowadzona przez Godfrey z Bouillon zostala zmontowana w Konstantynopolu, aby zrealizowac te misje. "Deus volt" - Bóg tego chce - ich bitwa wolala. Chrzescijanscy chrzescijanie zdobyli Jerozolime w 1099 r. Po bitwie, w której zmasakrowano 70 000 cywilów, a na tronie w tym miescie postawiono francuskiego króla. Pierwsza krucjata byla nastepna przez osiem innych, stopniowo mniej udanych. W koncu Moslems zachowal kontrole nad tym regionem.

Ortodoksyjny chrzescijanstwo

Imperium wschodniego rzymskiego, które przetrwalo barbarzynskie potkniecie z VI i VI w. Stulecia, bylo stale zwiazane z Stolica Konstantynopola. Rada koscielna, która odbyla sie w 381 r., Oswiadczyla, ze ??zajela drugie miejsce po Stolicy Apostolskiej. Rada koscielna, zwolana w Chalcedonie w 451 r., Dala wladzy duchowej Konstantynopola nad zachodnia Turcja i wschodnia czescia Pólwyspu Balkanskiego. W tej dziedzinie rzadzacy politykami dominowali instytucje religijne, zgodnie z zasada ustanowiona przez Justyna w VI wieku: "Nic w Kosciele nie powinno sie wydawac rozkazu czy woli cesarza".

Kosciól stal sie podobny do wydzialu wladzy odpowiedzialnej za ceremonie religijne. Metropolita Konstantynopola nie móglby twierdzic podobnie jak papiezowi Rzymu o wladzy, która wrócila do Apostolów. On tylko sprawowal jurysdykcje geograficzna. Jego zakres wladzy kierowal sie liniami imperialnej wladzy. W konsekwencji centrum wladzy w kosciele wschodnim plynelo w kierunku Moskwy po tym, jak Konstantynopol spoczal w Turcji w 15 wieku.

Ortodoksyjny chrzescijanstwo kladzie nacisk na wladze i strukture kosciola, sakramenty, celibat kaplanski i inne swiatowe aspekty religii niz Kosciól zachodni, a bardziej na pytania teologiczne. Kosciól wschodni nie zgodzil sie na rozwiazanie Chalcedonu dotyczace istoty Chrystusa: jednej "na dwie natury bez zmian, bez podzialu". Nie przyjal on klauzuli filioquenskiej w Credinie Nicejskiej: Duch swiety przyszedl z " Ojca i Syna ". Teologia prawoslawia sklaniala sie do podkreslenia jednej natury, akceptujac boskosc Chrystusa za cene zaniedbywania ludzkosci. Szczególna sprawa Kosciola prawoslawnego byl kontrowersje dotyczace ikonoklasy. Wizualne przedstawienia boskich podmiotów, dlugo tolerowane w chrzescijanskim kosciele, byly sprzeczne z zbozem judaistycznej religii. Majac nadzieje na zwiekszenie poparcia wsród tematów zydowskich i muzulmanów, cesarz Leo III w 726 r. Rozpoczal osobista krucjate przeciwko uzywaniu ikon w kosciele. Zazadal, aby ikony zostaly zniszczone i usuniete urzednicy kosciola, którzy sie opierali. Program ikonoklastyczny Leo byl odporny na sztywnosc, szczególnie w klasztorach.

Jan z Damaszku twierdzil, ze ikony pomogly zrozumiec religijnosc. "Kiedy tworzymy wizerunek Chrystusa w dowolnym miejscu - pisze - zwracamy sie do zmyslów. Obraz jest w koncu przypomnieniem; To jest analfabeta, co ksiazka jest dla literaturze; A co to jest slowo do przesluchania, obraz jest na oku ". Leo nie byl przekonany do takich argumentów. Kontynuowal kampanie bojowa bohaterów pomimo silnej opozycji i rosnacej szczeliny z zachodnim kosciolem. Jego syn, Constantine V, byl jeszcze goracym ikonoklastem. Synod z Hieri w 753 r. Oficjalnie poparl stanowisko cesarza.

Trzy dziesieciolecia pózniej wnuk Konstantyna, Konstantyn VI, stal sie imperatorem, ale byl za mlody, by rzadzic, wiec jego matka, Irene, przejal wladze. Kiedy okazalo sie, ze mlody cesarz tez popieral program ikonoklastyczny, cesarzowa Irene podjela kroki w celu jej zablokowania. Zwolala rade generalna kosciola, aby uchylic poprzednie decyzje. Aby zapobiec opozycji w jej wlasnej rodzinie, miala mloda cesarz, jej syna, oslepiona i wygnana. Po raz kolejny dozwolone bylo uzycie zdjec religijnych. Odrodzenie kampanii ikonoklastycznej nastapilo za panowania Leo V. Zostalo ono ponownie zatrzymane przez interwencje innej sympatycznej cesarzowej i regencji Theodora. Ostatecznie osiagnieto kompromis, zakazujac obrazów trójwymiarowych, ale milczaco pozwalajac na dwuwymiarowe.

Szal o ikonach byl jednym z kilku problemów, które doprowadzily do ??poglebiania klinów pomiedzy wschodnimi i zachodzymi galeziami chrzescijanstwa. Choc swiatowa moc patriarchów wschodnich byla ograniczona przez panstwo bizantyjskie, szef zachodniego kosciola stawal sie stale silniejszy. Poniewaz papiez rzymski domagal sie prymatu w kosciele na podstawie jego sukcesji z Piotra, wiec metropolita Konstantynopola twierdzil, ze wladza opiera sie na jego zwiazku z zyjacym panstwem rzymskim. W tym wzgledzie koronacja papieska Karola Wielkiego jako cesarza swietego Cesarstwa Rzymskiego stwarzala bezposrednie wyzwanie dla zadan Imperium Bizantyjskiego i jego niewoli.

Kwestia fotianizmu, wschodniej deklaracji niepodleglosci z Rzymu, stala sie bezposrednia przyczyna pekniecia miedzy dwoma galeziami kosciola. Teologicznie podzielili sie faktem, ze wschodni kosciól nie zaakceptowal "klauzuli filiokrytycznej". Wielki Schizma oficjalnie odbyl sie w lipcu 1054 r., Gdy papiez Leon IX ekskomunikowal Michaela Cerulariusa, wschodniego patriarche. Po Franków krzyzowców zwolnil Konstantynopol w 1204 r., Pojednanie miedzy obiema dziedzinami chrzescijanstwa stalo sie niemozliwe. Cesarz bizantyjski przyjal wladze duchowa Rzymu w 15 wieku, ale bylo za pózno na ocalenie imperium przed podbojem przez Turków otomanskich.

Zbawienie kosciola bizantyjskiego bylo jego zasiegiem dla narodów slowianskich. W IX wieku patriarcha Konstantynopola poslal pare uczonych braci z Saloniki, Konstanty i Metodego, w misji do sasiednich narodów. Najpierw szli do Khazarii, ale jej wladcy zdecydowali sie zamiast tego zamienic na judaizm. Nastepnie bracia otrzymali zaproszenie do slowianskiej ksiestwa Wielkich Moraw (Czechoslowacji i Wegier).

Konstantyn, znany równiez jako Cyryl, przyniósl ze soba alfabet glagolitanski, który wynalazl dla niewolników zyjacych w Grecji. Bracia zaadaptowali ten scenariusz do lokalnego idiomu i zalozyli misje. Choc zostali wygnani z Moraw, przez naciski austriackich ksiezy niemieckich, niektóre z pozostalych duchownych prawoslawnych udaly sie do Bulgarii, niosac scenariusz Glagolitic. Bulgaria przeksztalcila sie w wschodnia prawoslawna w 863 roku. Jej wladca, Khan Boris-Michael, otrzymal morawskiego duchowienstwa uchodzców z pomyslem, ze ich skrypt slowianski umozliwi Bulgarii rozwój wlasnego kosciola narodowego i pozostanie politycznie niezalezny od Konstantynopola czy Rzymu . W roku 885 Bulgarzy uproscili scenariusz glagolityczny, nazywajac go "Cyrylia" po Cyrylu. To wlasnie ten scenariusz sklonil glównie ludy slowianskie, takie jak Rosjanie do ortodoksyjnej fali.

Bulgarskie chlopstwa zareagowaly na przyjecie chrzescijanstwa prawoslawia przez ich naród, obejmujac religie znana jako Bogomilizm, która prawoslawny kaplan, Bogomil, opracowal w latach 927-954. Byla to antykleistyczna doktryna przystosowana od chrzescijanstwa Paulickiego, herezji tamranskiej. Bogomilizm utrzymywal, ze swiat zostal stworzony przez szatana, który byl starszym synem Bozym i ze Jezus, mlodszy syn Bozy, zostal wyslany na ziemie, aby obalic szatana i uratowac ludzkosc. Kolejna wersja przynosi dobro i zlo na parytet.

Odrzucajac chrzescijanstwo, Bogomilowie praktykowali celibat, a ascetyzm mógl rozróznic sie od luznych nawyków kleru prawoslawnego. Misjonarze Bogomil rozlozyli te religie na inne czesci Pólwyspu Balkanskiego, zwlaszcza Bosnie, gdzie rodzina wladna przyjela ja jako alternatywe dla wegierskich katolickich i serbskich prawoslawnych wiar. Francuskie Albigencje nalezaly do ??tego samego ruchu. Herezja Bogomila zostala ostro stlumiona i zmarla wraz z rozwojem islamu w regionie balkanskim.

Europa Wschodnia byla polem bitwy pomiedzy wyznawcami rzymskokatolicko-prawoslawia a pod koniec I tysiaclecia A.D. Polska i Czechy zerwaly ze slowianskimi narodami gdzie indziej kojarzyly sie z kosciolem rzymskim. Aby zapobiec naruszeniu krzyzackiemu na terytorium Polski, ksiaze Mieszko I (960-992) umiescil swa królestwo pod bezposrednia ochrona i kontrola Papieza. Pózniej dynastia Piastów podbila terytoria tak daleko na wschód jak Kijów i zablokowala krzyzowata niemiecka wyprawe wzdluz Morza Baltyckiego.

Przebudowa Rosji w prawoslawnym chrzescijanstwie wschodnim zbiegla sie z chrztem ksiecia Wladimira z Kijowa w 987 roku. Ksiaze wyznaczyl religie sposród kilku konkurencyjnych typów po otrzymaniu reki siostry cesarza Bazylego II, Anny, w malzenstwie. Vladimir nakazal swoim poddanym ochrzczenie. Misjonarze z Bulgarii przybyli do Kijowa liturgie staro-cerkiewno-slowianska i alfabet cyrylicy. Mongolowie podbili Ukraine w XIII wieku i utrzymywali ja przez ponad dwa stulecia. Gdy wladza mongolska oslabla, ksiazeta Moskwy zaczeli przylaczac tereny, które pózniej staly sie panstwem rosyjskim. Po Iwan III poslubil ostatnia bratanice bizantyjskiego cesarza i objal tytul "Czar", Moskwa stala sie nowym centrum wiary ortodoksyjnej. Patriarcha Konstantynopola otrzymal wladze cywilna nad chrzescijanami zyjacymi w imperium osmanskim.

Pózniejsze religie perskie

Religia Zoroastera popierala pierwsza (achajsko) perska dynastie. Podobnie jak wiekszosc innych religii filozoficznych, Zoroastrianizm musial byc zmiekczony osobliwymi cechami, aby uczynic go odpowiednim do kultu oddania. Choc Zoroaster byl monoteista, pózniejsza jego religia przeksztalcila osobiste aspekty Ahury-Mazdy w boginie.

Magi byli dziedzicznymi kaplanami tej religii. Chrzescijanie znaja ich jako trzech medrców, którzy podazajac za Gwiazda Betlejem, przyniesli dary niemowlaka Jezusa. Dynastia Arsacidów, która rzadzila imperium partyjskim od ponad czterech wieków osobiscie przybrala Magian Zoroastrianizm, ale tolerowala inne religie. Rodzina Sasanid, która w 221 r. Wyrzekla Arsacids, byli kaplanami przedrahoritarnej bogini wodnej, Anahita, której kult zostal wlaczony do religii zoroastrian. Jej przywódcy byli wiec bardziej gorliwi w promowaniu tej religii.

W 240 rpne, prorok perski imieniem Mani zaczal glosic, ze jest inkarnacja Ducha swietego. Osobisty nastepca Zoroastera, Buddy i Jezusa otrzymal ostateczne i najbardziej kompletne objawienie Boga. Cesarz Shahpuhr dalem Mani pozwolenie na gloszenie nowej religii w calym imperium. Misjonarze rozpowszechniali Manicheizm takze w Egipcie, Azji srodkowej i Imperium Rzymskim. Podobnie jak Zoroastrianizm, jego teologia koncentrowala sie na opozycji zla i dobra, ciemnosci i swiatla. Czlowiek musial zostac odkupiony z natury materialnej przez boskie swiatlo Chrystusa.

Po smierci Szahpuhra kaplani z religii panstwa Zoroastrian przekonali cesarza Vahrama, aby aresztowal Maniego i zabil go na smierc. Podobnie jak Jezus, smierc tego proroka i pózniejsze przesladowania jego nasladowców mialy pobudzajacy wplyw na religie. W pólnocnej Afryce przyszla sw. Augustyn byl na krótko Manichee. Wiarka manichejska stala sie narodowa religia ujgurskich Turków zyjacych na zachód od Chin. Wplynelo to równiez na Paulickiego, Bogomila i innych chrzescijanskich herezji.

Poniewaz chrzescijanstwo bylo rzymska religia panstwa po zakazie religii poganskich Teodozja I w 391 r., Cesarze sasanowscy chetnie ogladali chrzescijan zyjacych w Persji jako potencjalna piata kolumna. Podobnie cesarze rzymscy nie ufali Zoroastryjczykom. W 297 r. Dioklecjan potepil egipskie nawrócenie sie do manicheizmu jako sympatyków perskich, mimo ze cesarze perscy doprowadzili Maniego do smierci i przesladowali jego nasladowców.

Gdy w 431 roku Rada Efezie potepila Nestorian chrzescijanstwo, rzymscy Nestorianie ruszyli przez granice do Nisibis w Persji, gdzie zostali przyjeci jako uchodzcy. Ich przesladowania w Rzymie wyczyszczaly ich podejrzenia. Jednak w 440 roku cesarz Yazdigerd II nakazal wszystkim osobom, które maja zamiar zamienic sie w Zoroastrianizm. To wywolalo rebelie w chrzescijanskiej armenii, która zostala rozdrobniona. Perska kleska wojskowa przez Hunta Eftalitów w 484 zmusila rzad Sasanian do odejscia i tolerowania chrzescijan nie-iranskich.

Ta sama katastrofa wywolala kryzys spoleczny, który towarzyszyl ruchowi religijnemu prowadzonemu przez Mazdaka, szefa sekty Drist-Den Manichaean. Byl to ruch komunistyczny powstaly w odpowiedzi na nierównosc ekonomiczna perskiego spoleczenstwa. Cesarz Kavadh zostalem nawróconym i wprowadzony w jego program reform. Perska arystokracja i kler duchowny Zoroastrian przeciwstawili sie Mazdakitom. Ostatecznie cesarz sam zdawal sie z nimi na prosbe swego syna i dziedzica, Khrusro I, który pózniej zmiazdzyl ten ruch.

W roku 572 Khrusro rozpoczal wojne z Imperium Wschodniego Rzymu, które trwalo do 590 roku. W roku 604 wybuchla kolejna wojna miedzy imperium chrzescijanskim i zoroastrianinami, która trwala do 628 roku. Arabowie atakowali obie imperium jednoczesnie piec lat pózniej . Wyczerpana wojenami rzymskimi wygasla perski imperium. Kapital Sasanid w Ceftyfonie spadl w 637.

Wiekszosc Zoroastryjczyków w Persji latwo przyjela wladze muzulmanska. Kilku ucieklo do pólnocno-zachodnich Indii, gdzie otrzymaly azyl pod warunkiem, ze powstrzymuja sie od prozelityzmu. Stali sie znani jako sekty Parsee, liczac dzis mniej niz milion osób. Inna grupa uciekla na zachód do Chin przez czesc Turkestanu, która Khrusro I przylaczyl do perskiego imperium. Ksiaze Sasanid dotarl do Ch'ang-an, stolicy Chin, jako uchodzca w 674 roku.

Wszystkie trzy glówne religie Persji: Zoroastrianizm, Manicheizm i Nestorian Christianity penetruja Chiny z zachodu w okresie wczesnego T'ang. Manicheizm, bedac krajowa religia Ujgur Turk, byl prawdopodobnie najwiekszym tropem. Jednak krewni Kirgis pokonali Ujgurów w 840 r. W latach 841-845 chinski rzad podjal walke z obcymi religiami z inicjatywy duchownych taoistycznych. Podczas gdy buddystowie cierpieli glównie na straty gospodarcze, ta kampania ksenofobiczna przesladowania byla smiertelna wobec wyznawców perskich w Chinach.

Religia islamu

Konflikty religijne i polityczne zamieszkiwaly narody arabskie na poczatku VII w., Ostatnia wojna miedzy Imperium Wschodnim a Sasanem Perskim miala miejsce pomiedzy 604 a 628 r., A.D. Arabowie sluzyli zolnierzom najemnym dla obu stron. W ten sposób zdobyli cenne doswiadczenie w wojnach i najnowszym wyposazeniu wojskowym.

Arabowie byli zanurzeni w kontrowersji religijnych, gdy chrzescijanie, zydzi, Zoroastrianie i Manichees walczyli o dominacje. Na Pólwyspie Arabskim zyla duza liczba zydów w miastach takich jak Yathrib (Medina) i Khaybar. Jemen na poludniu byl najpierw królestwem chrzescijanskim, a nastepnie panstwem kontrolowanym przez perski imperium. W III w., Man. Mani twierdzil, ze jest prorokiem w linii Zoroaster, Buddy i Jezusa, który umiescil "pieczec" na proroctwie. Pózniej ta sama idea zostala podjeta z wiekszym wplywem Mohammeda, zalozyciela religii islamskiej.

Islam oznacza poswiecenie siebie lub poddanie sie Bogu. Bóg, którego imie jest Allah, jest taki sam, jak zydowski lub chrzescijanski Bóg zgodnie z naukami muzulmanskimi. Jednak te wczesniejsze religie zostaly uszkodzone, tak ze nowy prorok otrzymal polecenie, aby wydac objawienie, które sprawi, ze ludzkosc bedzie prosta.

Prorok Mohammed mieszkal w miescie Mekka, który lezal na szlaku handlowym miedzy Jemenem i Syria w zachodniej Arabii. Prowadzil karawany miedzy Mekka a Damaszek za zone, Khadijah, bogata wdowa. Podczas gdy w Syrii i Palestynie Mohammed byl narazony na religie zydowskie i chrzescijanskie. Byl wstydzony z politeistycznej religii Arabów, która wydawala sie prymitywna w porównaniu z nimi.

W 611 roku, w wieku czterdziestu lat, Mohammed mial wizje w jaskini w poblizu Mekki, w której Gabriel Archaniola nakazal mu przekazanie nowego objawienia Boga ludowi Mekki. Byl to poselstwo monoteizmu potwierdzajacego wczesniejsze nauki judaistyczne. Dlugie dyktaty Gabriela skierowane do Mohammeda zostaly skompilowane w zbiorze pism arabskich, zwanych Koranem. Religia Mohammeda narzucala surowe dyscypliny osobiste, takie jak zakaz picia alkoholu lub spozywania wieprzowiny i obowiazków religijnych, które obejmowaly codzienne modlitwy, coroczne postawy i pielgrzymki do Mekki. Zabranial takze lichwy i naduzywania biednych.

Przez dwanascie lat Mohammed próbowal przekonac innych mieszkanców Mekki do przyjecia tej nowej religii, ale jego wysilki spotkaly sie z ograniczonym sukcesem. Pomimo, ze byl plemieniem Qurayss, nie nalezal do kregu wewnetrznego, który kontrolowal miasto. Równiez monoteistyczne zasady islamu sprzeciwialy sie politeistycznemu kultowi Ka'bah, duzym czarnym kamieniom, którego coroczny festiwal okazal sie ekonomicznie wazny dla Mekki.

Szczescie Mohammeda nagle zmienilo sie, gdy w 622 rpne otrzymal zaproszenie do kierowania rzadem Medyny, sasiedniego miasta porwany przez polityczne zalamania. Mohammed okazal sie byc zdolnym administratorem. Jego teokratyczny rzad w Medynie polaczyl klótliwa frakcje i silnie sie rozwinal. Jej wojska prowadzily agresywna wojne przeciwko Mekkowi, a nastepnie innym arabskim miastom. Czynnikiem pomagajacym w ich sukcesie bylo to, ze Mohammed pozwolil swoim wyznawcom atakowac przyczep kempingowych i grabiezy pokonanych wrogów. Szczególnym celem byl bogatych zydów z Medyny, którzy odmówili nawrócenia sie na islam mimo przyjecia jednego Boga. W czasach smierci Mohammeda w 632 r. Jego imperium muzulmanskie kontrolowalo wiekszosc pólwyspu Arabskiego.

Po smierci proroka miejscowi Arabowie wstydzili sie. Miasta Mekki i Medyny, kontrolowane przez nowo przeobrzany klan Quraysów, sprzeciwily sie ich jako islamskich lojalistów. Mohammed czasowy nastepca lub "kalif", Abu Bakr, przekonal innych Arabów do zakonczenia ich buntu i polaczyl sily w prowadzeniu wojskowych nalotów przeciwko imperium Persji Wschodu i Sasanian, których wojsko zostalo wyczerpane z ponad dwudziestu lat wojny.

Ich drogi sa nienaruszone, armie muzulmanskie szybko przekraczaja domene perskiego imperium. Pchneli imperium wschodniego rzymskiego z powrotem do obszaru na pólnoc od gór Taurus w Turcji. Syrii, Palestyny, Mezopotamii i Egiptu padly do ??muzulmanów o 641 rpne. Cesarskie imperium zostalo ugaszone przez 651 rpne. W ciagu nastepnego pólwiecza sily muzulmanskie zajely Armenia i Gruzje. Podbili wszystkie wschodnie rejony rzymskie w pólnocno-zachodniej Afryce i królestwa Visigotów w Hiszpanii i poludniowo-zachodniej Francji. Na wschodzie zdobyli posiadlosci Eftalitów w Uzbekistanie i Transoksanie (na poludnie i wschód od Morza Aralskiego), a takze krainy przylegajace do rzeki Indus. Jednakze Moslejczycy nie zdolali dwukrotnie zabrac Konstantynopola. Ich pchniecie na pólnoc przez Francje zostalo sprawdzone podczas bitwy o Tours w 732 r.

Wbrew opinii wyrazonej w Europie nie byla to kampania wymuszajaca konwersji na islamska wiare. Czlonkostwo w innych religiach bylo tolerowane, dopóki ich ludzie zglosili sie do rzadu islamskiego i zaplacili dodatkowa oplate. Ci ludzie mieli wlasne wspólnoty samorzadowe, kodeksy cywilne i przywódcy religijni. Arabscy ??dowódcy wojskowi sluzyli jako gubernatorzy podbitych terytoriów. Majac swiadomosc korpusu administracji, madrze opuscili administracje cywilna w rekach swoich piekielnych chrzescijan i perskich poddanych. Nestorian, Monophysite i inne przesladowane chrzescijanskie sekty z zadowoleniem przyjely zmiane rzadów. Wielu dobrowolnie nawrócilo sie na islam, poniewaz bylo to korzystne ze srodków finansowych.

Arabscy ??zdobywcy nosili swa religie jako odznaka narodowej dumy. Dynastia Umayjadów, która Mu'awiyah zalozyl w Damaszku w roku 661, ustanowil arabskich muzulmanów jako uprzywilejowana klase. Zwolnieni z placenia podatków od osób skazanych otrzymywali równiez regularne wyplaty ze skarbu panstwa. Kiedy Kalif Umar II (717-20) zniosl podatek od dochodu od Arabów nie-Arabskich, wytracil sie kryzys finansowy. Kalif Hisham nastepnie zastapienie podatku od gruntów na nie Arabów, aby uzupelnic skarbiec spowodowal wiele niezadowolenia. Wladcy Umajjadów zostali zastapieni dynastia Abbasida w Arabskiej Wojnie Secesyjnej w latach 747-750 A.D.

Teoretycznie powstanie w Abbasid dotyczylo legitymizacji sukcesji. Ich powód do kalifatu pochodzil od Ali, ziec Mohammeda, podczas gdy wladcy Umayyad przesledzili ich pochodzenie z powrotem do Quraysitego plemienia, niezwiazanego z Prorokiem. Po smierci Abu Bakr w 634, Umar zostal wybrany kalif. Madry i skuteczny wladca, zostal zamordowany przez niewolnika perskiego w 644 roku. Nastepny kalif, Uthman, byl mniej zdolny. Zostal zamordowany w 656 r. Ali stal sie nastepnym kalifem. W przeciwienstwie do Aishy, ??wdowy po Mohammedie i niektórych towarzyszy Proroka, zostal zamordowany w 661 roku.

Najstarszy syn Ali, Hasan, zostal wybrany do niego. Jednakze Mu'awiyah, gubernator Syrii, zostal uznany za kalif w Damaszku. Mu'awiyah przekonal Hasana do rezygnacji z kalifatu w zamian za emeryture królewska i harem w Medynie. Taki uklad utrzymywal sie az do smierci Mu'awiyah w 680 r. Nastepnie mlodszy syn Ali, Husayn, wyruszyl z Medyny z grupa zwolenników, aby ubiegac sie o stanowisko kalifa. Syn Mu'awiyah i jego nastepca, Yazid, wyslali mala armie, która przechwycila Husajna w Karbali. Kiedy Husayn odmówil powrotu do Medyny, sily Yazida zabily go i jego zwolenników. Przywiezli do Husyna, wnuka Mohammeda, do Yazid w Damaszku.

To szokujace wydarzenie doprowadzilo do rozlamu w spolecznosci muzulmanskiej. Shi'ite Moslems, przewazajace w Persji, uwazaly dynastie Umayyada za uzurpatora kalifatu. Poparli rywalizujace twierdzenia potomków Ali na podstawie ich linii krwi biegnacej do Mohammeda. Dla nich, morderstwo Husayna w 680 roku, symbolizowalo naduzycia, jakie poniósl mniejszosc nie-arabska pod rzadami Umayyad. Sunni Moslems, z drugiej strony, reprezentowali lojalistów Umayyada. Byly grupa mainstreamowa w okresie panowania arabskiego.

Abbas, szyicki potomek wuja Mohammeda, zostal kalifem po burzy z lat 747-50, która zalozyla dynastie Abbasida. Nastepca Abbasa, Mansur, przeniósl stolice imperium z Damaszku do Bagdadu. Nie Persowie zyskiwali na znaczeniu politycznym i kulturowym. Tymczasem uchodzca umajjad, Abd ar-Rahman, uciekl na pólwysep Iberyjski, gdzie zalozyl panstwo sunnickie. Teraz byli dwa kalifaty: jeden szyicki i jeden sunnicki, a polityczna jednosc islamu zostala utracona.

 Nastepstwo tego kalifatu stalo sie tym samym wiekszym zródlem kontrowersji w islamie niz pytania o filozoficzne przekonania. Heresy odgrywa mniejsza role w islamie niz religii chrzescijanskiej. Byc moze dlatego, ze w przeciwienstwie do Jezusa, który glosil o innym swiecie, Mohammed opuscil okreslone instrukcje dotyczace wielu ziemskich rzeczy.

Religia islamska, podobnie jak inni w tradycji judaistycznej, obejmuje wiare w Ostateczny Sad, w Niebo i Pieklo. Osoby, które pozostana wiernymi religii, zwlaszcza tym, którzy umieraja za nia, zostana przyjete do raju, podczas gdy krewni spedza wiecznosc w piekle. Islam przywiazuje duza wage do interpretacji prawa. Koran, który zawiera wiele nauk duchowych Mohammeda i orzeczen administracyjnych, jest glównym zródlem tego prawa. Ponadto uczeni zbierali kolekcje opowiesci o Mohammedze i przypisywanych mu slowach.

Mohammed powiedzial kiedys: "Moja spolecznosc nigdy nie zgodzi sie z blyskiem". To stwierdzenie kategoryzowalo interpretacje prawne, które nie zostaly znalezione w naukach Proroka, które zostaly zaakceptowane przez islamskie spoleczenstwo. Ta kultura jest tolerancyjna dla doktrynalnych róznic. W tradycji sunnickiej istnieja cztery rózne szkoly prawa islamskiego, które sa uwazane za równe. Wspólnota moze dowolnie wybierac dowolne z nich. Pytania teologiczne sa podejmowane przez konsensus wiedzy. Kalif jest scisle autorytetem politycznym. Ibn Taymiyya nauczal, ze kazde panstwo podlegajace prawu islamskiemu nalezy do islamu, niezaleznie od tego, czy ma kalifa.

W stulecia, które nastapily po zalozeniu dynastii Abbasida w 750 roku A.D, przynioslo kwitnienie islamskiej kultury. Bagdad w IX wieku A.D. byl miastem kosmopolitycznym, ekscytujacym zarówno dzialalnoscia handlowa, jak i intelektualna. Podczas gdy Arabowie stracily oficjalne przywileje, ich jezyk nabral bogatej literatury, gdy wiele wierszy zostalo napisane w jezyku arabskim, a prace z innych kultur zostaly przetlumaczone na to. W tym okresie pojawily sie nowe tlumaczenia greckich pism filozoficznych. Islamska religia rozwijala teologie konkurencyjna z religia innych religii. Naukowcy z mutazilitów debatowali nad takimi kwestiami jak predestynacja, wolna wola i usprawiedliwienie przez wiare. Doktryna "stworzonego" Koranu jako przykladu Bozego slowa byla analogiczna do roli Chrystusa w chrzescijanstwie arianskim.

Jeden z typów myslenia religijnego mial tendencje do legalnosci. Drugi reprezentowal racjonalizm teologów, takich jak Mutazilites. Trzecia, która stala w przeciwienstwie do pozostalych dwóch, szukala bezposredniego doswiadczenia Boga. Persowie szyitowie pod koniec X wieku tworzyli braterstwo mistyków Sufi, którzy praktykowali religie poprzez poezje, ekstatyczny spiew i taniec.

Imperium islamskie

Rewolucja w Abbasid w 750 roku A.D rozpoczela sie w okresie zamieszania wydarzen politycznych. W 756 r. Uchodzca z Domu Umayyada ustanowil nowa dynastie na Pólwyspie Iberyjskim, gdzie wiekszosc mieszkanców stanowil Sunnis. Jednakze rezim ten byl pod silna presja ze strony Franków chrzescijan, aby zrezygnowac z terytorium.

W Algierii w latach 757 i 786 AD utworzono w Algierii trzy nowe panstwa islamskie rzadzone przez separatystów szyickich, które w 768 r. Staly sie niezaleznym panstwem pod rzadami króla Idida I. W roku 800 stan sunnicki, Dynastia Abbasida powstala w Tunezji przez Arabów Aghlabid. Siostry Isma'ili (Siedmiu Imamowi), którzy zaprzeczyli legitymacji Abbasida, obalily ten rezim w sto lat pózniej. W Iranie, gdzie powstala rewolucja z Abbasi, kilka powstan mialo miejsce po drugim kalifie, Mansurze, w 754 r. smierci czlowieka, który podzegal do powstania przeciwko dynastii Umayyada.

Chociaz zlamane, imperium polityczne Islamu nadal rozwijalo sie. W 751 rpne wojska macedonskie pokonaly sily chinskie w bitwie pod Samarkandem. Muzulmanie Umajjadów wywiezionych z Iberyi pochwycili Krete ze wschodniego imperium rzymskiego w 826 r. Aghlabids z Tunezji podbili wiekszosc Sycylii. Qarluq Turcy, którzy pózniej zajeli basen w Tarim, w 960 roku zostali zamienieni w sekty saksonskiej.

10 i 11 stulecia A.D. byly czasami ucisku dla swiata islamu. Jego wladcy walczyli ze wschodnim imperium rzymskim, a pózniej z zachodnioeuropejskimi sakramentami za posiadanie Sycylii, Syrii i Palestyny. Nomadyczne plemiona, w tym Turcy, Arabowie i Berberowie pokonuja duze obszary imperium. W 945 r. Wladcy Bulevardhid panstwa muzulmanskiego w zachodnim Iraku obalil dynastie Abbasida. To spowodowalo, ze Iranczycy i Berberczycy tunezyjskich dynastii fatimidów sprawuja kontrole nad calym swiatem islamu, z wyjatkiem Hiszpanii. Qarluq i Ghuzz Turks, w tym zespól lojalny wobec Domu Saljuq, wkroczyli do Azji Mniejszej.

W 1055 r. Saljuq Turcy, obejmujac sunnica wiare, zastapili szyitów Buwayhidów na tronie w Bagdadzie. Turecczy muzulmanie postanowili zatrzymac perskich administratorów. Saljuq Turcy w Anatolii ustanowili sultanat Rumu w 1057 roku. Saljuq pozwolil innym plemionom tureckim na wejscie do Armenii. Na drodze, zdewastowali Iran. Arabscy ??kici klienci podrózujacy po zachodzie przez pólnocna Afryke zniszczyli pola oliwne, które datowaly sie z czasów Cartagenu. Podczas tego burzliwego okresu muzulmanska religia nabrala miekkiej, osobistej strony dzieki irackiemu uczonemu Ghazzali, który wprowadzajac mistycyzm w tradycje sunnicka. Jego Odrodzenie Nauki Religii jest najbardziej znanym praca teologiczna Islamu.

W ostrej napasci zachodnich chrzescijan arabski przywódcy utrzymywali wiekszosc swojego terytorium w ciagu 12 i 13 stulecia A.D. Turecki oficer z imperium Saljuq wypedzil z syryjskich twierdzy Franków krzyzowatych i ustanowil w Egipcie nowe królestwo. Salah-ad-Din (Saladin), kurdyjski oficer w jego zatrudnieniu, pózniej zalozyl wlasne królestwo. Saladyn odzyskal Jerozolime z Franks w 1187 roku. Pózniej odpuszczal msciciele chrzescijanskich armii trzeciej krucjaty. Dynastia Saladina zostala odziedziczona przez konsorcjum tureckich niewolników wojskowych, Mameluksów.

Bardziej powaznym zagrozeniem niz chrzescijanscy chrzescijanie byli atak na terytoria islamskie przez hordy mongolskie, poczawszy od zniszczenia Khistischa w latach 1220-21. Kalif sycylijski Nasir stworzyl nowy porzadek rycerski, futuwwah, aby sprostac temu wojskowemu zagrozeniu. Królestwa muzulmanskie w Turcji i Iraku spadly do ??Mongolów. Kalifat Abassida zostal zlikwidowany w 1258 rpne. Jednakze Zlota Horda nie zdolala zdobyc Syrii lub Egiptu ze wzgledu na opozycje z Mamluk. Przeciwko wczesniejszym oczekiwaniom, ze Mongolowie i chrzescijanie zachodni moga stanowic wielki sojusz, wladcy trzech nastepców mongolskich w zachodniej czesci imperium pózniej stali sie muzulmanami.

Chrzescijanie Nestorian i Monofizycy zyjacy w Azji Mniejszej, raz w wiekszosci, w XIV wieku przechodzili do islamu w znacznej mierze. Pózniej tylko niewielka czesc populacji nadal wyznawala wiare chrzescijanska. Z drugiej strony, Moslems stale wygnano z Pólwyspu Iberyjskiego, gdy chrzescijanscy królowie postepowali. Przeciwdzialanie polityce nie przeszkodzilo wielkiemu kwitnieniu kultury maurejskiej, zanim jej imperium zniknie. Ostatnia muzulmanska twierdza w Granadzie przypadla do chrzescijanskiej monarchii Aragonii i Kastylii w 1492 r.

Religia islamu zaczela sie wkraczac w populacje afrykanska na poludnie od pustyni Sahara. W Mamluk w Egipcie koptyjskie chrzescijanie staly sie malejaca czescia spoleczenstwa. Arabowie infiltrujacy Nubie z Egiptu stopniowo przeksztalcili swych ludzi z chrzescijanstwa Monophysite. Królestwo Abisyzyjskie, na poludnie od Nubii, pozostalo monofizyczne chrzescijaninem az do 16 wieku A.D. Islam osiagnelo równiez pokojowe nawrócenie w Malayi i Indonezji, wspólistniejace z religiami buddyjskimi i hinduistycznymi. Niektóre konwersje mialy miejsce w zachodnich Chinach.

Turecczy koczownicy z Azji Centralnej zostali przyciagnieci do osiedlonej populacji Azji Mniejszej w 11 wieku, kiedy to Saljuq Turks zdobyl imperium Abbasida. Miedzy 1261 a 1300 rpne inne, bardziej wojenne tureckie osoby, które byly przedmiotem Mongolów, zajmowaly wiekszosc dzisiejszej Turcji, podczas gdy Imperium Wschodniego Rzymu odzyskalo Konstantynopie od zachodnich chrzescijan i zaniedbujac prowincje azjatycka. Kiedy rzad Mongol zostal ugaszony w 1335 r., To byla konkurencja wsród plemion tureckich w celu utworzenia nastepcy panstwa w tym obszarze.

Prowadzac wojne w duchu dzihadu, Osmanczycy wygrali ten konkurs, przechwytujac kilka kluczowych miast w pierwszej polowie XIV wieku. Zwiekszali swoja wladze rekrutujac innych Turków do wojska i uzywajac chrzescijan do wykonywania funkcji gospodarczych. Pod koniec 14 wieku pojawila sie nowa barbarzynska plaga w osobie Tamerlane, samozwanczym nastepca Genghis Khan. Poprowadzil wojsko muzulmanskie z Transoxania przez szalenstwo przez Indie, Rosje i Bliski Wschód. Hrabia Tamerlane tymczasowo zajela ataki osmanskie w Azji. Gdy to zagrozenie ustapi, a kraje azjatyckie zostaly odebrane, w Bulgarii wybuchla nowa rewolucja przeciwko imperium osmanskiemu, zorganizowana przez mistyka sunnickiego. Drugie miejsce mialo miejsce w Azji Mniejszej po stuleciu pózniej. Turcy osmanscy tlumili oboje rebelie.

Drugie bunty, które mialy miejsce miedzy 1511 a 1513 rokiem zycia, dotyczyly szyitów sympatyków Szi Isma'il, zalozyciela imperium perskiego Safavi. To imperium roslo gwaltownie miedzy 1500 a 1513 r., Osiagajac pólnocny pólnocny granice na obszarach zamieszkalych przez uzbeckich koczowników i zachodnich granicach Imperium Osmanskiego. W kraju, w którym dominowal Sunni, Shah Isma'il wymagala, by jego iranskie osoby przyjely religie szyitów. W armii Safavi skladaly sie zolnierze z Qizilbash w czerwonej nakrycie glowy, którzy kiedys zyli pod panowaniem otomanskim. Sprytna grupa, nalezaly do ??zakonu religijnego Sufi, którego Szach byl duchowa glowa. Turcy osmanscy pokonali sily Safavi w bitwie o Chaldiran w 1514 r., A pózniej zajeli Irak. Po Szah Abbas odzyskalem Bagdad z Turków w 1623 roku, wybudowal w Isfahanie piekny nowy kapital.

Inny imperator Safavi, Shah Jahan, zbudowal Taj Mahal w Agra w Indiach. To imperium zostalo obalone przez afganskich nomadów zajmujacych Isfahan w 1722 roku. Jednak po krótkim czasie zmarla wskutek Nadir Quli, tureckiego zolnierza, który zaatakowal Indie. Rozmawiali jako szef dynastii Shah z Afshar, zostal zamordowany przez funkcjonariuszy strazy wlasnej w 1747 roku. Nastepny potomek afganski wzial Persje i Indie.

Trzeci islamski imperium, Mogul, powstalo w Indiach, gdy potomek Tamerlane, Babur, najechal pólnocne Indie z Afganistanu. Babur pokonal sultana Delhi w bitwie pod Paripat w 1526 roku. Przejal miasta Agra i Delhi i szybko kontrolowal wiele pólnocnych Indii. Jednak syn Babur, Humayun, stracil to terytorium bengalskim cesarzu w Afganistanie Sher Shah Sur. Dynastia Mogolów zostala ustanowiona na bardziej solidnych podstawach, kiedy Humayun odzyskal Królestwo Delhi w 1555 roku.

Syn Humayuna, Akbar, rozbudowal imperium obejmujace Afganistan, Baluchistan i ziemie w Indiach na poludnie, jak rzeka Godavari. Jego dworzec królewski stal sie osrodkiem nauki i sztuki. Poniewaz domena Akbar obejmowala glównie ludnosc hinduistyczna, jego rezim zalezal od nich ciezko na wsparcie wojskowe i administracyjne. Jesli chodzi o lojalnosc Hindusów wobec panstwa muzulmanskiego, Akbar prowadzil serie dialogów religijnych miedzy przedstawicielami muzulmanskiego, hinduistycznego, zoroastryjskiego i rzymskokatolickiego wyznania chrzescijanskiego, szukajac wspólnych podstaw. W 1582 roku oglosil utworzenie nowej monoteistycznej religii zwanej Din-i-Ilahi, której byl, Akbar, byl prorokiem. To przedsiewziecie wywolalo rebelie w srodowiskach muzulmanskich i nigdy sie nie zlapalo.

Na poczatku XVII wieku swiat muzulmanski zostal podzielony na trzy wielkie imperia: imperium tureckie w Turcji, imperium Safavi w Iranie i imperium Timurida Mogula w Indiach. Dynastia Ottomanska, która rozpoczela sie w XIV wieku, zostala zgaszona w traktacie pokojowym w Wersalu, konczacym wojne swiatowa. To imperium sunnickich muzulmanów, które zdobylo zarówno Mamluk Egipt, jak i Imperium Wschodniego Rzymu, obejmowalo wiekszosc terytorium graniczacego z wschodnim wybrzezem Morza sródziemnego i Czarne morza, a takze w Afryce Pólnocnej, Egipcie, Arabii, na Wegrzech i na pólwyspie Balkanskim. Stolica byl Stambul, dawniej Konstantynopol.

Osmanscy wladcy podazali za polityka wykluczania swoich wolnych-muzulmanów z najwyzszych stanowisk wojskowych i administracyjnych. Ich armia byla obsadzona przez specjalnie wybranych niewolników zwanych "janizaries", którzy zazwyczaj chrzescijanie zostali uprowadzeni jako chlopcy z rodzin chlopskich. W rezultacie chrzescijanie greccy utrzymywali wladze w tym stanie islamskim. Energia osmanska zostala zagrozona na morzu, gdy portugalskie statki zajely porty handlowe wzdluz Oceanu Indyjskiego w XVI w. D. Iwan Iwan IV przerwal kontakt imperium z uzbeckimi muzulmanami, dodajac Kazan i Astrakhan w latach piecdziesiatych. Spadek kursu walutowego spowodowany przez srebrzyste operacje hiszpanskie w Ameryce spowodowal kryzys gospodarczy.

Cesarstwo imperialne w Persji i Indiach wygaslo w XVIII wieku. Po smierci Nadir'a Quli w 1747 r., Dynastia Zandu afganskiego, zalozona przez Ahmad Shah Durrani, przejela kontrole nad Persja, walczac z Hindu Marathami w Indiach. Eunuch, Aga Mohammed Khan, obalil ten rezim w 1794 roku i ustanowil dynastie Kajar, która trwala do 1925 roku. Czaristowska Rosja zaczela wkraczac na ziemie perskie w XIX wieku. Afganistan zostal odlaczony od Iranu w 1857 roku. Ostatni Shah, Reza Pahlevi, zostal wyrzucony w 1979 roku przez sily wspierajace Ayatollah Khomeini.

Nastepcy Mogbala Akbar w Indiach porzucili swoja polityke tolerancji wobec Hindusów. Gdy cesarz Aurangzeb próbowal narzucic swoja wladze na poludniowym krancu Indii, wywolal wsciekly hinduski kontratak. Jednakze afganskie sily perskie pod dywizjonem Zand zaatakowaly pólnocne Indie i pokonaly armie hinduskie w latach 1758-1961. W tym samym czasie sily brytyjskie pod Robertem Clive pokonaly Francuzów. Oslabieni wojnami z Hindusami i Sikhami Imperium Mogul zostalo zrujnowane. Brytyjska firma wschodnioindyjska prowadzila rzad indyjski pod rzadami marionetek. W 1877 r. Korona brytyjska zajela Indie, a siedemdziesiat lat pózniej kolonia ta uzyskala niezaleznosc. Hinduskie Indie i Islamski Pakistan staly sie dwoma osobnymi narodami.

Religie hinduskie i buddyjskie

Najstarsza religia rozwijala sie w pólnocnych Indiach w polowie i drugiej polowie II tysiaclecia. Zdobywcy aryjskich Indii przyniesli ze soba filozoficzna religie rytualów i modlitw majacych na celu osiagniecie praktycznych rezultatów. Ta religia miala panteon natury bogów i bogini, nie rózniacych sie od Greków. spiewy, mity, modlitwy i poetyckie wypowiedzi, dlugo prowadzone w pamieci kaplanów, zostaly ostatecznie spisane w zbiorze literatury wedyjskiej o nazwie Rig-Veda. Ta religia miala potezne kaplanstwo Brahmana i system kast, który utrwalil role spoleczne. Publiczne ceremonie, takie jak rytual konny, które nadawaly zwyciestwa wojskowe, wzmocnily wartosci aryjskie. Kaplanskie komentarze Brahmanów i Aranyakas wyjasnily praktyke liturgiczna i omówily tajemnice Wszechswiata.

W ostatniej czesci Vedy, zwanej Upaniszadem, pojawiaja sie dyskusje filozoficzne dotyczace relacji czlowieka z Bogiem. Osoba osoba lub dusza widywano kosmiczna podróz, która obejmuje zycie na tym swiecie. To zycie jest rodzajem niewoli w celu zludzenia istnienia. Dusza kazdej osoby jest rzeczywiscie identyczna z wszechswiatem jako caloscia.

Hinduska kosmologia wiazala sie z przekonaniem, ze dusze ludzkie rodza sie i odradzaja sie w cyklach reinkarnacji. Jeden z nich w nastepnym zyciu zalezal od moralnej jakosci dzialan podejmowanych w tym i poprzednich egzystencjach. Prawo karmy stwierdzilo, ze kazde dzialanie mialo konsekwencje w przyszlym doswiadczeniu duszy. Niewlasciwe lub szkodliwe dzialania moga przyniesc nizsze statusy lub pozornie niesprawiedliwe traktowanie w przyszlym zyciu, a laskawe dzialania bylyby nagradzane. Odwrotnie, sytuacja w obecnym zyciu moglaby czesciowo zostac wyjasniona przez swoje dzialania w poprzednich inkarnacjach.

Takie wyjasnienie przyczynilo sie do pogodzenia osób w ich miejsce w systemie kastowym. Stworzylo zachete do zachowania sie. Celem bylo jednakze ucieczke od biezni reinkarnacji i uwolnienie sie w kosmiczna calosc. Niektóre cwiczenia jogi lub inne metody znane kaplanom pomogly przyspieszyc ten proces.

Buddyzm jest jedna z dwóch "herezji" hinduskich z VI w., Jainizm jest drugim. Hinduistyczne zbawienie, "nirwana" lub uwolnienie sie z cyklu ziemskiego odrodzenia, nie bylo dostepne dla zwyklych ludzi. Jesli ktos podazy za "sposobem pracy", nadal trzeba bylo odradzac sie jako Brahman, aby osiagnac nirwane w smierci. Jesli idziemy droga wiedzy przez Upaniszady, potrzebujemy czasu na kontemplacje i studiowanie. Budda i Mahavira, zalozyciel Jainizmu, ofiarowali zbawienie wszystkim. "zaden Brahman nie jest taki jak narodziny ... Brahman jest taki jak jego czyny", oswiadczyl Budda. Jainizm wymagal scislego ascezy i calkowitego zrzeczenia sie swiata.

Buddyzm ofiarowal "posrednia droge" miedzy ascetyzmem a zyciem na swiecie. Budda widzial moralna dychotomie miedzy samolubstwem a miloscia do prawdy. "Naucz sie rozrózniac miedzy Jaznia i Prawda", powiedzial. "Jesli wyzwolimy nasze dusze od naszych malych czastek, nie chciejcie nikogo nie krzywdzic i stac sie jasnymi, jak krysztalowy diament odzwierciedlajacy swiatlo prawdy, jakie promienny obraz pojawi sie w nas, odzwierciedlajac rzeczy takimi, jakimi sa, bez domieszki palenia Pragnienia, bez znieksztalcania blednej iluzji, bez wzruszenia na leki i niepokoje ".

Siddhartha Gautama, Budda, urodzil sie w Nepalu w 567 roku pne, syn malego króla. Widzacy poinformowal swojego ojca, ze ??Budda zostal przeznaczony na najwiekszego króla w historii. Jesli jednak ujrzal cztery rzeczy: chorobe, starosc, smierc i mnich, który wyrzekl sie swiata - wtedy zrezygnowal z tego przeznaczenia, aby stac sie odkrywca uniwersalnej sciezki zbawienia.

Ojciec Buddy, pragnacy królewskiego nastepcy, próbowal chronic chlopca przed tymi doswiadczeniami, ale bezskutecznie. Budda widzial kazda z czterech fatalnych sytuacji podczas jazdy w parku. Zrzekl sie swojego tronu, porzucil zone i syna niemowlecego, spedzil szesc lat praktykowania duchowych dyscyplin, w tym fizycznej samotnosci i studiów filozoficznych jako wedrowca i pustelnika. Wreszcie, po medytacji przez siedem tygodni pod drzewem Bo, Budda osobiscie doswiadczyl oswiecenia w formie wgladu w ludzkie cierpienie. Wrócil na swiat, aby uczyc tej doktryny jako wedrownego kaznodzieja, az do smierci w 483 r. Grupa uczniów, którzy towarzyszyli mu, stala sie jadrem sojuszu buddyjskiego, wspólnoty monastycznej. Wyznawcy Buddy wytworzyli Pismo swiete z pamieci jego nauk.

Wglad Buddy w drzewo Bo mozna strescic w zbiorze zasad filozoficznych zwanych "czterema prawdami szlachetnymi". Obejmuja one pomysly, które:

(1) zycie jest pelne smutku.
(2) Smutek pochodzi z osobistego pragnienia.
(3) Smutek konczy sie, gdy pragnienia sie skoncza.

Droga do konca pragnienie jest postepowanie wedlug "osmiokrotnej sciezki".

Ta sciezka sklada sie z nastepujacych elementów:

(1) prawa wiare,
(2) sluszna decyzja,
(3) sluszna mowa,
(4) prawo postepowania,
(5) prawo zawód,
(6) prawidlowy wysilek,
(7) prawidlowa kontemplacja, i
(8) Prawo medytacji.

Jesli ktos osiagnie calkowite wygasniecie pozadania, osiaga sie blyskotliwy stan nirwany. Bylo to postawa oderwania od swiata, która przyniosla wolnosc od bólu. Osiagajac swój duchowy cel, dusza ludzka bylaby wtedy pozbawiona kolejnych odrodzenia.

Choc urodzil sie w Nepalu, Budda spedzil cale zycie w pólnocno-wschodnich Indiach w obecnym stanie Bihar, w poblizu rzeki Ganges. To bylo miejsce poteznego królestwa Magadha. Budda czesto glosil w parku jeleni w Sarnath, który przylegal do swietego miasta Benares. Podobnie jak Konfucjusz, on i jego zwolennicy zbladzili wsród wojujacych królestw bez ingerencji.

Ani Budda, ani Mahavira nie naleza do klasy Brahmana. Oboje przeciwstawili sie systemowi kastowi i wypelniali szereg swoich zwolenników z mezczyznami i kobietami wszystkich srodowisk. Buddyjski hinajanizm, reprezentujacy oryginalne nauczanie Buddy, wyrósl z rady, aby poswiadczyc dokladnosc tych doktryn i ustanowic zasady dla sanghy. Trzecia rada odbyla sie za panowania cesarza indyjskiego, Asoka, ponad dwiescie lat po smierci Buddy. Byl wielkim patronem buddyzmu.

Asoka (panowanie 269-232 r.) Byl wnukiem Chandragupty, zalozycielem dynastii Mauryjskiej. Podbil sasiednie królestwa, az jego imperium obejmowalo wiele subkontynentu indyjskiego. Wybitnie po krwawym podboju Kalingy Asoka nawrócil sie do buddyzmu w 261 r. Oglosil, ze przestanie prowadzic podboj militarny i zamiast tego chce poszukiwania religii. Asoka dolaczyl do buddyjskiego porzadku swieckiego i promowal buddyzm w swojej dziedzinie. Wyslal misjonarzy buddyjskich do Syrii, Egiptu, Grecji i Cejlonu.

Podczas gdy buddyzm byl panstwowa religia Imperium Mauryków, Asoka tolerowala inne praktyki religijne. Promowal scisly kodeks etyczny, w tym humanitarne traktowanie zwierzat. W swojej gorliwej próbie remake spoleczenstwa indyjskiego, cesarz Asoka przypomina pierwszego cesarza Chin, Shih Hwang-ti, który zyl w tym samym wieku. W przeciwienstwie do niego jednak Asoka nie opuscil trwalego modelu imperium politycznego, za pomoca którego panstwo moglo wskrzesic po upadku dynastycznym. Zamiast tego jego polityka pacyfistyczna poprosila politycznego rozpadu. Imperium rozpadlo sie piecdziesiat lat po smierci Asoka. Jednak jego przyjecie przez buddyzm jako religia panstwowa stalo sie waznym precedensem na nadchodzacy wiek.

Wczesna religie buddyjska skladaly sie z doktryn, pisma i tradycji zwiazanych z filozofia Hinayana, zwana czasem buddyzmem Therawadin. Przyjmuje kanon Pali przyjety w czasie Asoka. Ta filozoficznie sklaniana sciezka religijna pozwala tylko kilku osobom, którzy scisle postepuja zgodnie z Budda przykladem swiatowego wyrzeczenia, aby osiagnac nirwane. Ktos, kto poslubia, ma dzieci i zarabia na utrzymanie, moze stac sie swieckim zwolennikiem buddyzmu (tak jak Asoka), ale ta osoba nie mogla osiagnac ostatecznego celu duchowego uwolnienia i szczescia.

Aby stac sie masowa religia, buddyzm musial dostarczyc srodków zbawienia w zasiegu reki. Mahayana lub "wiekszy pojazd", który zostal opracowany w Bactria w czasie Jezusa, ofiarowal zbawienie przez osobistego wybawcy. Przypomnial, ze Budda nauczal wewnetrznego kregu wyznawców wyzszej nauki, która pozwalala kazdemu na uwolnienie. Pomysl polegal na tym, ze Budda, wyrazajac wspólczucie dla innych cierpiacych dusz, opóznil czas swego wyjscia z ziemi, aby ratowac innych. Poniewaz ta oszczedna pomoc Buddy jest powszechnie dostepna, bhakta moze nadal angazowac sie w swiatowe pogon, kontynuujac droge do nirwany.

Buddyzm rozprzestrzenial sie na imperium bactrian w pólnocno-zachodnich Indiach po smierci Asoki. Bactrian król Menander (160-130 B.C) przeksztalcil sie w jego religie. Pózniej stal sie goracym patronem cesarz Kuszan Kanishka (ok. 100 tys. W kulturze baktycznej wywarla silny wplyw Grecji, wyrazajac sie jezykiem pisanym, filozofia i sztuka wizualna.

To bylo srodowisko, w którym rozwinal sie buddyjski Mahajana. Filozofia grecka i kosmologia Zoroastrian niebios i piekla przeksztalcily buddyzm z religii filozoficznej w kult osobistych zbawców lub "bodhisattwów" - osobowosci buddowskich uosabiajacych esencje oswiecenia. Byli to ci, którzy osiagneli Buddyjskosc, ale odmówili wejsc w nirwanie, dopóki inne czujace istoty nie poprzedzily ich. Mahayana buddyjska religia latwo zajac miejscowe bóstwa róznych regionów w tej roli. Pod wplywem greckich sztuk plastycznych buddyzm wyobrazal sobie posagi Buddy siedzace w kontemplacji; Mozna znalezc takie obrazy w wielu swiatyniach i jaskiniach. Sekty Mahayana nauczaly zycia po smierci, co zwiekszylo popularnosc. "Wspólczujacy Budda", wspomagany przez innych Bodhisattwów, umozliwilby przejscie do tej blogiej domeny dla wszystkich, którzy wezwali ich do pomocy.

Tradycja Brahmana zaczela sie powracac w latach po upadku dynastii Mauryjskiej w 183 roku. Nastepujace dynastie Sunga i Kanva doprowadzily do ??odrodzenia sanskrytu w Hindustanie. Sanskryt, literacka wersja starozytnego jezyka wedyjskiego, stala sie swietym jezykiem tekstów hinduistycznych, a Prakrits, skrypt jezyka w jezyku ojczystym zwiazany z tekstami buddyjskimi i jainistycznymi, stal sie mniej powszechnie uzywany.

Dynastia Gupty pólnocnych Indii (320-544 r.d.) przyczynila sie do rozwoju i propagowania kultury hinduskiej. Jego religia zostala podzielona na dwa glówne galezie, Shivaism i Vaishnavism. Pierwsze z nich obejmowalo kult Shivy, bogów rzymskich zwiazanych równiez ze smiercia. Ten ostatni obejmowal kult Wisznu, Premierenta, który pojawil sie w kilku ludzkich inkarnacjach. Takie innowacje zostaly podjete w odpowiedzi na wyzwanie buddyjskie. Te bóstwa byly jak hinduskie bodhisattwy. Budda byl uwazany za awatar Vishnu. Byl emocjonalny zwiazek miedzy bogiem a jego bhaktami.

Sankara, hinduista filozof z IX wieku, twierdzil, ze osobiste tozsamosci byly iluzja, a wiec specjalne relacje miedzy osobami a bogami nie byly konieczne. Kazda osoba zostala bezposrednio identyfikowana z ostateczna rzeczywistoscia. Ramanuja, w 11 wieku, oskarzyl Sankare o krypto-buddyzm. Jego zdaniem mozna nadal miec zwiazek oddania z bogami.

Tamilskojezyczna czesc poludniowych Indii mogla doprowadzic do tego bardziej emocjonalnego typu religii. W VII w. Nastapilo odrodzenie hinduizmu poboznego w poludniowych królestwach Pandyi i Pallawie, gdzie kiedys byl silny buddyzm i jainizm. Malowidla i swiatynie w Mamallapuram i Kanchipuram naleza do skarbów architektury hinduskiej. Sankara, wielki teolog, urodzil sie w Kerali na poludniowym zachodzie. Buddyzm wyginal w Indiach w wyniku katastrofy spowodowanej klasztorem przez obcych najezdzców, rozpoczynajac od VIII w. Bialych Hunów. Królestwo Paly w Bengalu, które zdobyly wojska muzulmanskie w roku 1202, bylo jego ostatnia twierdza.

Bengalowie preferowali tantryczny buddyzm, który podkreslil magiczne obrzedy i czczono boskie istoty. Przeszli te forme religii ludowi tybetanskiemu. Palas dominowal w pólnocnych Indiach w pierwszych dziesiecioleciach IX wieku, ale potem utracil dynastie Pratihara w Radzastanie i centralnych Indiach, którzy byli wielbicielami Sziwy i Wisznu. Jainizm, takze wspierany przez ten rezim, przetrwal oczyszczanie buddyzmu; Dzis w Indiach jest okolo dwóch milionów jainistów. Jednakze, wzbudzona religia Brahmana, hinduizm, zyskala zdecydowany nacisk na znaczna wiekszosc ludnosci Indii.

Po tym, jak Muhammad Ghori pokonal sojuszników królów Rajput w 1192 r. Religia islamu zostala dodana do indyjskiej mieszanki religijnej. Posiadacze religii wysoce rozwinietej, ci mieszczanie nie byli w stanie pochlonac indyjskiej kultury; Ale ani indyjska ludnosc nie chciala nawrócic sie na islam. W rezultacie Indie zaprezentowaly paradoksalny przypadek panstwa, którego wladcy wyznawali jedna religie, a jej obywatele obserwowali inne. Z szacunku dla wyzszej cywilizacji i politycznej celowosci wladcy islamu Indii czuli sie zobligani do wyznaczania swoich politeistycznych hinduistycznych podmiotów jako "narodów Ksiegi".

Cesarz Akbar utworzyl sojusz z hinduskimi królami Rajputu, aby utrzymac wladze jego tureckich dowódców w kontroli. Zniesiono specjalne podatki na Hindusów i dal im zgode na budowe swiatyn hinduistycznych. Klasztorzy muzulmanscy uznali to za odstepstwo. Nastepca Mogul, Aurangzeb, rozpatrzyl te ustepstwa iw ten sposób wywolal wsciekly kontratak przez hinduskie marathy. Nauczyciele religijni lub poeci, tacy jak Nanak i Kabir, zsyntowali elementy obu religii. Ich doktryny zaapelowaly do ??nizszego kasty Hindusów, podobnie jak islam. Wyzsi kasty Hindusi zostali zwerbowani do sil zbrojnych i sluzby cywilnej rzadów muzulmanskich w stylu perskim, po calym swiecie praktykujac administracje islamska.

Rozprzestrzenianie indyjskiej religii na tereny poza Indiami

Imperium Kushan, które zjednoczylo Bactria i pólnocno-zachodnie Indie w I i II stuleciu, bylo epicentrum wschodzacego buddyzmu z Mahayany. Obejmowala ziemie w zachodniej czesci Afganistanu i Uzbekistanu, zajmujace wschodnia czesc Chin. Buddyzm Mahajany byl adaptowalny do lokalnych wyznan i tradycji. Pojawila sie dojrzala kombinacja okolicznosci, w których religia ta wniknela w kulture chinska poczawszy od II wieku ne. Szlaki handlowe z zachodnich Chin do Bliskiego Wschodu i Europy przebiegaly przez dorzecze Tarim i Soghd, na poludniowy wschód od Morza Aralskiego, które znajdowaly sie na pólnoc Imperium Kushan. Buddyzm mógl przeniknac do Chin z tego regionu w formie neo-sanskryckich dokumentów i dziel sztuki wizualnej w greckim stylu Gandharan.

Tryby myslenia chinskiego i indyjskiego byly zupelnie inne. Chinska mysl wyrazona zostala konkretnie iw jezyku monosylabicznym. Indyjskie mysli byly bardziej abstrakcyjne. Z chinskich filozofii najbardziej zblizala sie do buddyjskiej mentalnosci taoizm, wiec wczesne buddyjskie pisma czesto uzywaly pojec i terminologii taoistycznych. Wielu uczonych pracowalo tlumaczac pisma buddyjskie na chinski.

Kiedy dynastia wschodnia Han doszla do trzeciego wieku A.D., w Chinach byla duchowa próznia, która wypelnil buddyjski Mahajana. Konfucjanska ideologia zostala zdyskredytowana przez jej scisle powiazanie z dawna skorumpowana administracja imperialna. Taoisci byli zdyskredytowani przez ich biernosc w obliczu potrzeby publicznej. Gorodni misjonarze buddyjscy spotkali sie Chinczycy, którzy chetnie wysluchali nowych pomyslów. Pomiedzy 399 a 414 r.z., chinski pielgrzym imieniem Fa-hsien udal sie do Indii, aby studiowac buddyzm u jego zródla. Indyjski uczony o imieniu Kumarajiva, pojmany w 382 przez chinska partyzantke, spedzil pozostale zycie w Chinach, tlumaczyjac klasyke buddyjska. Chinscy buddysci stworzyli wlasne sekty. Jedna byla szkola "czystej ziemi", która dala ucieczke do zachodniego raju poprzez wiare w bodhisattwe Amitabha. Inna byla szkola Ch'an (Zen), która podkreslila kontemplacje i osobista dyscypline. Buddyjskie klasztory nabraly majatku.

Cesarze dynastii Sui i T'ang osobiscie przyciagali buddyzm, choc tolerowali inne filozofie religijne. Jednak w czasach klopotów Konfucjanie i Taoisci spiskowali sie, aby ograniczyc dzialalnosc buddyjska. Pomiedzy 842 a 845 rokiem zycia chinski rzad cesarski zlamal instytucje buddyjskie. Mnichów i zakonnic odbudowano w znacznej mierze. Nieruchomosc zostala zajeta z klasztorów.

Buddyzm stal sie dominujaca religia w krajach poza Indiami, które mialy wplyw glównie na kulture indyjska lub chinska. Cywilizacja Indii zaczela sie rozprzestrzeniac w kierunku Azji Poludniowo-Wschodniej i Indonezji w I wieku A.D. Tendencja ta przyspieszyla w III wieku, gdy spoleczenstwo Gupta wywarlo wplyw na kulture.

 Tybet przyszedl na orbite kulturowa Indii, gdy król Tybetanski, który najezdzal po pólnocnych Indiach po smierci cesarza Harshy w 647, opracowal scenariusz w stylu indyjskim dla jezyka tybetanskiego. Ten skrypt byl uzywany do tlumaczenia scenariuszy buddyjskich Mahajany z sanskrytu. Buddyzm tybetanski lub tantryczny pózniej stal sie religia ludów nomadycznych zamieszkujacych Mandzurie i Mongolie. Uksztaltowalo wojowniczy duch tych narodów, eliminujac je jako zagrozenie dla cywilizowanych spoleczenstw. Buddyzm pierwszy raz przybyl do Cejlonu w III w. Misjonarze z królestwa Paly przywiezli religie mahajany do Jawy w VIII wieku A.D. W 1190 roku mnisi, którzy odwiedzili Cejlon, wprowadzili buddyzm Hinajan do Birmy i Kambodzy. Przyjecie Buddyzmu w Mahayanie w Wietnamie, w przeciwienstwie do innych panstw poludniowo-wschodniej, odzwierciedla wplyw Chin.

Chiny wywieraly takze wplyw kulturowy na sasiednich ziemiach Korei i Japonii. Cesarz Han Wu-ti ustanowil kolonialna produkcje w Korei w II wieku. Chociaz Koreanczycy pózniej wypedzili Chinczyków z tego posterunku, ich kultura pozostala. W 5. i 6. wieku A.D., duza liczba Koreanczyków migruje do Japonii, przynoszac z nimi koreanska wersje chinskiego buddyjskiego mahajany.

Religia buddyjska zostala wprowadzona do japonskiego spoleczenstwa w 7. wieku A.D. Druk bloku zostal wynaleziony w T'ang w Chinach do produkcji masowej tekstów buddyjskich i konfucjanskich. Niektóre z tej literatury trafily do ??Japonii, gdzie naukowcy dostosowali chinskie znaki do jezyka japonskiego. Skrypt powstal w oparciu o stowarzyszenia miedzy chinskimi znakami wizualnymi a sylabicznymi dzwiekami w japonskiej mowie tego dnia. Japonscy buddysci opracowali uproszczone wersje chinskich nauk religijnych, które zachecaja szerszej publicznosci. Zen Buddyzm, wziety z szkoly Ch'an, zostal wprowadzony do samurajskiego sadu w Kamakura w 1191 roku. Jego scisla dyscyplina umyslowa i fizyczna byla atrakcyjna dla zolnierzy. Honen i Shinran Buddyzm byli masowymi kultami, które obiecaly wejscie do niebianskiego raju dla osób, które powtarzaly imie bodhisattwy Amidy. Sekcja Nichirena nauczala zbawienia, intonujac chwale Lotosowej Sutry.

Konkurencyjne sekty buddyjskie ustanowily królestwa wlasnego. Walczyli ze soba, wykorzystujac techniki sztuk walki. Mnisi buddyjscy wyszkolili oddzialy wojowników Ninja, aby infiltrowac siedziby wroga i porwac lub zamordowac jednostki. Ieyasu, ostatni z trzech wielkich szogunów z XVI wieku, raz zatrudnil tych wojowników, aby porwali dzieci rywalizujacego wojownika, aby mógl licytowac zetony do wymiany w zamian za wlasne dzieci. Jednak on i jego nastepcy wzbudzili filozofie neo-konfucjanska, poniewaz wierzyli, ze jej etyczne doktryny wzmocnia ich rezim.

Portugalscy misjonarze przywiezli chrzescijanstwo do Japonii w 16 wieku. Nobunaga, pierwszy z trzech shogunów, tolerowal chrzescijanstwo, poniewaz wyrównal moc buddyjska. Jego nastepca, Hideyoshi, byl innego umyslu. Byl nieufny dla zachodnich misjonarzy wierzacych, ze konwersje religijne moga poprzedzac przejecie polityczne, jak to mialo miejsce na Filipinach. Przesladowanie chrzescijan rozpoczelo sie pod Hideyoshi w 1597 roku. Kiedy w 1638 roku wybuchla bunt w katolickiej gminie Shimabara, rzad zniweczyl zarówno chrzescijanstwo, jak i handel zagraniczny. Buddyzm nie byl stlumiony. Wszyscy Japonczycy musieli zarejestrowac sie jako swieccy stowarzyszeni z buddyjskiej swiatyni, aby udowodnic, ze nie byli chrzescijanami.

Buddyzm Hinajan rozprzestrzenial sie z Birmy do sasiednich krajów Tajlandii, Laosu i Kambodzy w XIII wieku, wygnajac religie hinduistyczne i mahajana. Tajlandczycy pochodzili z zachodnich Chin, ale zamienili sie w birmanska religie. Dynastia boga-królów pod wplywem indyjskiej cywilizacji rzadzila Khmerskim imperium w Kambodzy od ponad pieciuset lat. Wietnamczycy niosli ich z chinskim stylem Mahayana Buddyzm, gdy podbili królestwo Champy na poludniu. Nastepnie Chams stal sie muzulmaninem.

Imperium Srivijaya na Sumatrze, zalozone w VII wieku i imperium Sailendra, zalozone w Javie w nastepnym stuleciu, byly zarówno buddyscie Mahayany, Jednak Shaivist Hindu rezimu, Sanjayas, powstal na wschodzie Java pod koniec 8 wieku, aby zastapic królów Sailendra. Imperium Majapahit powstalo w 1293 roku w Jerozolimie w wyniku kleski marynarki wojennej Mongolów. To dalekowskie imperium zostalo zalozone przez ksiaze buddyjski Mahayany, ale wplywy religii hinduskiej i animistycznej byly silne. W 15 wieku religia islamska z Indii wylala Malaya i indonezyjskie archipelag, tworzac ostatnia warstwe religijna. Wladcy miast portowych i królestw przybrzeznych uznali to za korzystne przyjac te sama religie, co kupcy muzulmanscy, od których zalezy handel ich dochodów.

Urzekajaca religijna mozliwosc w XIII w. Polegala na tym, ze najwieksze imperium polityczne na swiecie moglo sie przeksztalcic w blok, niezaleznie od tego, czy religia mogla zwyciezyc nad wladcami Mongolów. Chociaz Mongolowie byli pierwotnie szamanistami, matka Kublii Khan byla Nestorian Christian. Wielki Khan zapytal ojca i wuja Marco Polo, aby zaprosili Papieza, aby wyslal delegacje uczonych do chrzescijan na jego dworze, aby przekonac go o zaslugach ich religii. Nic nie przyszlo z tego zaproszenia. Sam Kublai preferowal buddyzm, zwlaszcza tybetanski lamaizm.

Mongolowie przeksztalcili sie w buddyzmie "zóltego kosciola", zwiazanym z Dalajlama, pod koniec XVI wieku, choc kilku z ich nastepców na zachodzie przeksztalcilo sie w islam. Jednak dawny mnich buddyjski, Chu Yüan-chang, prowadzil rebelie przeciwko dynastii mongolskiej w poludniowo-wschodnich Chinach, a w 1368 r. Oglosil sie cesarzem dynastii Ming. Nestorian Christianity zostal wydalony z Chin. Neo-konfucjanizm ponownie stal sie religia panstwa.

W polowie 19 wieku religijny wizjoner Hung Hsiu-ch'uan, który wierzyl, ze jest mlodszym bratem Jezusa Chrystusa, wzbudzil horde chlopów i bezrobotnych robotników, aby zbuntowac sie przeciwko rzadom Manchu i religiom niechrzescijanskim. Ci zolnierze "rebelii Taiping" kontrolowali doline rzeki Jangcy od ponad dziesieciu lat, ale z zachodnia pomoca byli stlumieni.

 

Uwaga: Ta strona przedstawia rozdzial 5 pieciu epok cywilizacji William McGaughey (Thistlerose, 2000).

 

     

do: world history

 

 Kliknij, aby przetlumaczyc na:

Chinese - Indonesian - Turkish - Polish - Dutch - Russian    




PRAWA AUTORSKIE 2007 PUBLIKACJE THISTLEROSE - WSZYSTKIE ODPOWIEDZIALNOSCI ZASTRZEZONE
http://www.BillMcGaughey.com/civilization2j.html